ÇOCUKLARIN BİLGİ BANKASI KUMBARA DERGİSİ TÜRKİYE İŞ BANKASI’NIN ÇOCUKLARA ARMAĞANIDIR

KUMBARA DERGİSİ TÜRKİYE İŞ BANKASI’NIN ÇOCUKLARA ARMAĞANIDIR

Ara
Close this search box.

Zoetrop

Zoetrop, 19. yüzyılda icat edilmiş harika bir aygıttır. Hareketli görüntü illüzyonu yaratır. Gerçekte film makinesinin en ilkel hali olduğu söylenebilir. Adı, Yunanca “yaşam çarkı” anlamına gelen sözcüklerden oluşur. (Zoe; yaşam, trope de çark anlamındadır.) Zoetrop, sinema öncesi dönemde animasyonun öncüsü olarak kabul edilir. Bu sıra dışı aygıtı biraz daha yakından tanımaya ne dersiniz?
Zoetrop, yanlarında ince uzun dikdörtgen açıklıklar bulunan, geniş bir silindirden oluşur. Silindirin iç duvarı boyunca sıralı, bir dizi resim yer alır. Bu resimler belli bir hareketin aşamalarından oluşur ve atlı bir adam, koşan bir köpek ya da zıplayan bir çocuk gibi hareketli bir nesneyi betimler.
zoetrope1 #100688
Görsel kaynağı: Wikipedia (Neues Museum Biel)
Zoetrop, yanlarında ince uzun dikdörtgen yarıklar bulunan, geniş bir silindirden oluşur. Silindirin iç duvarı boyunca sıralı, bir dizi resim yer alır. Bu resimler belli bir hareketin aşamalarından oluşur ve atlı bir adam, koşan bir köpek ya da zıplayan bir çocuk gibi hareketli bir nesneyi betimler.
zoetrope2 #100688
Zoetrop eğlenceli ve ilgi çekici bir aygıttır. Ama bunun yanı sıra, bilime de çok önemli bir katkısı oldu: Bilim insanlarına görme algımızın nasıl çalıştığına ilişkin fikir verdi. Onun sayesinde beynimizin ardışık görüntüleri birleştirerek hareket algısı oluşturduğunu anlamaya başladık.
zoetrope3 #100688

Aslında evinizde bulunan birtakım malzemeyle siz de kendi zoetropunuzu kolayca yapabilirsiniz.

Tarihçe

William G. Horner tarafından 1834’te icat edilen aygıt -belki oyuncak da denebilir- Dedalum adıyla satışa sunulmuştu. Halk buna “Yaşam Çarkı” adını taktı. Bu basit ama etkili teknoloji uzun yıllar unutuldu. Sonra 1867’de yeniden keşfedildi. O yıl, William Lincoln adlı bir Amerikalı “zoetrop” adının patentini aldı. O dönemde bir resmin hareket edebileceği düşüncesi insanlara tümüyle fantastik geliyordu. Bu nedenle zoetrop çok ilgi çekti. Kısa bir süre sonra bir masa oyunu şirketi, zoetrop satmaya başladı. 1868’e gelindiğinde, şirketin satılık 73 farklı görüntü şeridi vardı!
dedalum #100688
Dedalum çizimi.
zoetrope4 #100688
1887’de yapılan 3 boyutlu bir zoetrop.
Görsel kaynağı: Wikipedia (Étienne-Jules Marey)
Daha sonra zoetropu benzer ama daha gelişmiş bir başka aygıt izledi: Praksinoskop.
praksinoskop #100688
1879’da yapılan bir praksinoskop çizimi.
Görsel kaynağı: Wikipedia

Praksinoskopu buraya tıklayarak izleyebilirsiniz

praksinoskop2 #100688
Daha sonra praksinoskopun daha gelişmiş modeli olan projeksiyonlu praksinoskop 1882’de üretildi.
Görsel kaynağı: Wikipedia (Louis Poyet)
praksinoskop3 #100688
1892’de daha da geliştirilen aygıta "Optik Tiyatro" adı verildi. Bunda yüzlerce figür içeren uzun şeritler kullanılıyordu.
Görsel kaynağı: Wikipedia (Louis Poyet)
İran’daki Yanık Kent arkeoloji kazılarında ortaya çıkarılan seramik bir çömleğin üzerindeki keçi figürleri büyük olasılıkla ilk animasyondu. Çömlek hızla döndürüldüğünde keçinin bir dala sıçradığı (filmi) görülür.
iran vazo #100688
Görsel kaynağı: Wikipedia (Darvesh Kaviani)

Bu antik animasyonu buraya tıklayarak izleyebilirsiniz

Günümüzde zoetrop meraklıları artık 3 boyutlu zoetroplar yapıyor.
zoetrope5 #100688
Görsel kaynağı: Youtube (Damien Monteillard)

Üç boyutlu zoetrop'u buraya tıklayarak izleyebilirsiniz