Kasımda Neler Oldu Neler?

Yılın on birinci ve sonbaharın da son ayı olan kasımda, geçmişte hangi ilginç gelişmelerin yaşandığını öğrenmek ister misiniz?

Takvim üzerindeki resimlere tıklayarak içeriklerini görebilirsiniz.

1 Kasım 1963’te dünyanın en büyük radyoteleskobu Arecibo açıldı.

Puerto Rico’daki Arecibo Gözlemevi 1 Kasım 1963’te açılmıştır. Burada bulunan 305 metre çapındaki dev küresel radyoteleskop doğal bir çukura inşa edilmiştir. Venüs’ün yüzey haritasını çıkaran, Merkür’ün kutuplarında buz bulunduğunu saptayan Arecibo, Güneş Sistemi dışındaki ilk gezegeni de keşfetmiştir. Arecibo, dünyanın en büyük küresel radyoteleskobu olma özelliğini 2016’da Çin’de açılan 500 metre çaplı Tianyan radyoteleskobuna devretmiştir.

1 Kasım 1963

3 Kasım 1954’te Ünlü Japon bilimkurgu filmi Godzilla’nın ilk gösterimi gerçekleşti.

Filmin baş kahramanı, nükleer radyasyon sonucunda mutasyona uğramış, kertenkeleye benzeyen dev bir canavardı. Gösterime girdiği tarihten bu yana Godzilla’nın, onlarca kez filmi yapıldı, birçok televizyon dizisi çekildi ve çizgi romanları yayımlandı. Günümüzde Godzilla, Japon popüler kültürünün simgelerinden biri olmanın yanı sıra, dünyaca ünlü bir ikon haline gelmiştir.

3 Kasım 1954

4 Kasım 1922’de ünlü Mısır firavunu Tutankamon’un mezarı bulundu.

İngiliz arkeolog Howard Carter 4 Kasım 1922’de ünlü çocuk firavun Tutankamon’un mezarını buldu. Firavun Tut olarak da tanınan Tutankamon MÖ 1333’te daha dokuz yaşındayken firavun olmuş ve MÖ 1323’te ölümüne dek 10 yıl hüküm sürmüştü. Mumyalanmış bedeninin yanı sıra, muazzam bir hazineye de ev sahipliği yapan mezarı 3000 yıl boyunca çölün kumları altında gizli kalmıştı.

4 Kasım 1922

5 Kasım 1934’te Ankara’da Hukuk Fakültesi kuruldu.

Görsel kaynak: wikipedia.org

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk hukuk okulu olan Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 5 Kasım 1934’te Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından açılmıştır. O zamanki adı Ankara Adliye Hukuk Mektebi’ydi. Okul ilk mezunlarını 1928’de verdi. Adı ileride Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi olarak değiştirildi.

5 Kasım 1934

8 Kasım 1895’te Wilhelm Conrad Röntgen x ışınlarını keşfetti.

Röntgen’in eşinin yüzük bulunan eli. Görsel kaynak: wikipedia.org

Wilhelm Röntgen 8 Kasım 1895 günü mat yüzeylerden geçebilen yeni bir ışın keşfetti. Bu ışına matematikte bilinmeyeni simgeleyen x harfini kullanarak x ışını adını verdi. Daha sonraları bu ışınlar, "Röntgen ışınları" olarak da anılmaya başlandı. X ışınları yüksek enerjili elektromanyetik dalgalardır. Wilhelm Röntgen bu buluşu sayesinde 1901’de ilk kez verilen Nobel Fizik Ödülü’nü almıştır.

8 Kasım 1895

10 Kasım Atatürk’ün ölüm yıldönümü

Bugün Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün aramızdan ayrılışının yıl dönümü ve ulusal yas günümüzdür. 10 Kasım 1938 günü saat 9'u 5 geçe yaşamını yitiren Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün anısına her yıl 10 Kasım’da çeşitli etkinlikler düzenlenerek ulu önder sevgi, saygı ve özlemle anılır.

10 Kasım

12 Kasım 1833’te büyük meteor fırtınası oldu.

Her yıl kasım ayının ortalarında Leonid (Aslan) meteor yağmuru zirveye ulaşır. Bu tarihlerde gökyüzünün açık olduğu bir gecede 15-20 dolayında yıldız kayması görülebilir. Bu görkemli olaya yol açan şey, 33 yılda bir Güneş’in yakınından geçen Tempel-Tuttle kuyrukluyıldızının geride bıraktığı döküntülerdir. Kuyrukluyıldızın Güneş’in yakınından geçtiği yıl ve izleyen birkaç yılda Leonidler olağanüstü sayılara ulaşabilir. Bunun en sıra dışı örneklerinden biri 12 Kasım 1833’te yaşanmıştır. Yaklaşık 9 saatlik meteor fırtınasında 250.000 dolayında (saniyede 7-8 tane) yıldız kayması gözlenmiştir.

12 Kasım 1833

14 Kasım 1971’de ABD’nin Mariner 9 adlı uzay aracı bir başka gezegenin yörüngesinde dönen ilk uzay aracı oldu.

Görsel kaynak: NASA

30 Mayıs 1971’de fırlatılan Mariner 9 altı aylık bir uzay yolculuğundan sonra Mars’ın yörüngesine girmiştir. Ekim 1972’ye kadar on bir ay çalışan uzay aracı Mars yüzeyinin 7300 fotoğrafını çekmiş ve yüzde 85’inin haritasını çıkarmıştır.

14 Kasım 1971

15 Kasım 1988’de uzay mekiği Buran fırlatıldı.

Görsel kaynak: NASA

ABD’de üretilen ve uzay araştırmalarında kullanılan uzay mekiklerinin ilk fırlatılışı Nisan 1981’de gerçekleşmişti. Sovyetler Birliği’nde de üretilen ve ABD uzay mekiğine çok benzeyen bir uzay mekiği vardı. Buran (Kar Fırtınası) adlı bu uzay mekiğinin ilk ve son fırlatılışı 15 Kasım 1987’de gerçekleştirildi. Bu denemede Buran’da mürettebat yoktu. Mekik uzaktan kumandayla başarıyla yönlendirildi ve yere indirildi. Bu fırlatmadan sonra proje rafa kaldırıldı.

15 Kasım 1988

17 Kasım 1869’da Süveyş Kanalı açıldı.

Süveyş Kanalı Akdeniz’i Kızıldeniz’e bağlayan 193 kilometre uzunluğundaki insan yapımı kanaldır. Yapımına Nisan 1859’da başlanan kanal 151 yıl önce, 17 Kasım 1869’da açılmıştır. Ortalama derinliği 22 metre olan kanalın tabanda 120 metre, yüzeyde 300 metre genişliği vardır. Süveyş Kanalı’ndan her gün ortalama 47 gemi geçer.

17 Kasım 1869

19 Kasım Dünya Tuvalet Günü

Dünya nüfusu 7,8 milyarı geçti ama ne yazık ki 4,5 milyar dolayında insanın temiz bir tuvalet olanağı bulunmuyor. Halbuki temiz, iyi çalışan ve kolay erişilebilir bir tuvalet aile ve toplum sağlığı açısından çok önemlidir. Hatta yaşamsal önem taşır. Çünkü kolay ve hızlı yayılabilecek tehlikeli bazı hastalıkların önünün kesildiği ilk hat, temiz ve iyi çalışan bir tuvalettir. Bunun önemine dikkat çekmek amacıyla 2001’den bu yana 19 Kasım günü Dünya Tuvalet Günü olarak kutlanır.

19 Kasım

20 Kasım 1998’de Uluslararası Uzay İstasyonu’nun ilk modülü yörüngeye yerleştirildi.

Görsel kaynak: NASA

Uzayda yer alan en büyük laboratuvar olan Uluslararası Uzay İstasyonu’nun (UUİ) ilk modülü 22 yıl önce, 20 Kasım 1998’de, yörüngeye yerleştirildi. Kazakistan’daki Baykonur Kozmodrom’undan bir Proton roketiyle fırlatılan bu modülün adı gündoğumu anlamına gelen Zarya’ydı. UUİ’nin öteki modülleri de yıllar içinde yörüngeye taşınıp Zarya’ya eklendi.

20 Kasım 1998

22 Kasım 1995’te animasyon filmi Oyuncak Hikayesi gösterime girdi.

ABD’deki Silikon Vadisi’nde bulunan animasyon stüdyosu Pixar’ın yaptığı ilk film olan Oyuncak Hikayesi 22 Kasım 1995’te gösterime girdi. Bu, tümüyle 3 boyutlu bilgisayar animasyonlarıyla yapılmış bir filmdi. Gelmiş geçmiş en iyi animasyon filmlerinden bir kabul edilen Oyuncak Hikayesi’nin dördüncüsü ülkemizde geçen yıl 21 Haziran’da gösterime girmiştir.

22 Kasım 1995

24 Kasım Öğretmenler Günü.

Öğretmenler Günü, öğretmenleri onurlandırmak için çeşitli etkinliklerin düzenlendiği bir kutlama günüdür. Birçok ülkede UNESCO’nun 1994’teki tavsiyesiyle 5 Ekim’de kutlanır; ama farklı tarihlerde kutlayan çok sayıda ülke de vardır. Türkiye’de her yıl 24 Kasım’da kutlanmasının nedeni 24 Kasım 1928’de, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Millet Mektepleri’nin Başöğretmenliği’ni kabul etmiş olmasıdır.

24 Kasım

26 Kasım 1966’da gelgit gücüyle çalışan ilk elektrik santralı açıldı.

Elektrik üretmenin birkaç temel yöntemi vardır. En bilinenleri su gücünden, ısı enerjisinden, nükleer enerjiden ya da rüzgâr gücünden yararlanarak elektrik üretmektir. Gelgit dönemlerinde denizin çekilip geri gelmesinin barındırdığı büyük enerjiyi elektriğe dönüştürmek ender görülen bir yöntemdir. Gelgit enerjisiyle çalışan ilk elektrik santralı 26 Kasım 1966’da Fransa’da Brittany’de açılmıştır. Bu elektrik santralı hâlâ çalışıyor.

26 Kasım 1966

27 Kasım 2001’de bir ötegezegende ilk kez atmosfer keşfedildi.

Güneş Sistemi’nin dışında, başka yıldızların çevresinde dönen gezegenlere ötegezegen denir. İlk ötegezegen 1992’de keşfedildi. 27 Kasım 2001’de de Hubble Uzay Teleskobu ile ilk kez atmosferi olan ve atmosferinde de su buharı bulunan bir gezegen keşfedildi. Osiris adı verilen bu gezegen, 159 ışık yılı uzakta, Güneş’e benzer bir yıldız olan HD 209458’in çevresinde dönüyor.

27 Kasım 2001

29 Kasım 2020’de büyük bir asteroit Dünya’nın yakınından geçecek.

Yaklaşık 500 metre çapında, büyük bir asteroit olan 2000 WO107, 29 Kasım 2020’de yörüngesinin Dünya’ya en yakın noktasından geçecek. Ama bu “yakın” nokta Ay’dan 11 kat daha ötede. Çıplak gözle görmenin olanaksız olacağı asteroit küçük teleskoplarla izlenebilecek. Geçtiğimiz 24 Eylül’de de 2020 SW adlı bir başka asteroit Dünya’ya çok daha yakından, Ay’ın onda biri uzaklıktan geçmişti. Ama onun çapı 5-10 metre kadardı.

29 Kasım 2020

30 Kasım 1872’de ilk uluslararası futbol maçı oynandı.

Futbolun günümüzde oynanan haline benzeyen hali 19. yüzyılın ortalarında İngiltere’de ortaya çıktı. 1870’li yıllara gelindiğinde yalnızca birkaç ülkenin ulusal futbol takımı vardı. Bunlardan ikisi İngiltere ile İskoçya futbol takımları 30 Kasım 1972’de İskoçya’nın Glaskow kentinde 4000 izleyicinin önünde karşı karşıya geldi. Bu ilk uluslararası futbol maçıydı.

30 Kasım 1872

Kasım Ayında
Neler Oldu Neler
Kasım Ayında
Neler Oldu Neler
Kasım Ayında
Neler Oldu Neler

Yılın on birinci ve sonbaharın da son ayı olan kasımda, geçmişte hangi ilginç gelişmelerin yaşandığını öğrenmek ister misiniz?

1 Kasım 1963

Dünyanın en büyük radyoteleskobu Arecibo açıldı.

Puerto Rico’daki Arecibo Gözlemevi 1 Kasım 1963’te açılmıştır. Burada bulunan 305 metre çapındaki dev küresel radyoteleskop doğal bir çukura inşa edilmiştir. Venüs’ün yüzey haritasını çıkaran, Merkür’ün kutuplarında buz bulunduğunu saptayan Arecibo, Güneş Sistemi dışındaki ilk gezegeni de keşfetmiştir. Arecibo, dünyanın en büyük küresel radyoteleskobu olma özelliğini 2016’da Çin’de açılan 500 metre çaplı Tianyan radyoteleskobuna devretmiştir.

3 Kasım 1954

Ünlü Japon bilimkurgu filmi Godzilla’nın ilk gösterimi gerçekleşti.

Filmin baş kahramanı, nükleer radyasyon sonucunda mutasyona uğramış, kertenkeleye benzeyen dev bir canavardı. Gösterime girdiği tarihten bu yana Godzilla’nın, onlarca kez filmi yapıldı, birçok televizyon dizisi çekildi ve çizgi romanları yayımlandı. Günümüzde Godzilla, Japon popüler kültürünün simgelerinden biri olmanın yanı sıra, dünyaca ünlü bir ikon haline gelmiştir.

4 Kasım 1922

Ünlü Mısır firavunu Tutankamon’un mezarı bulundu.

İngiliz arkeolog Howard Carter 4 Kasım 1922’de ünlü çocuk firavun Tutankamon’un mezarını buldu. Firavun Tut olarak da tanınan Tutankamon MÖ 1333’te daha dokuz yaşındayken firavun olmuş ve MÖ 1323’te ölümüne dek 10 yıl hüküm sürmüştü. Mumyalanmış bedeninin yanı sıra, muazzam bir hazineye de ev sahipliği yapan mezarı 3000 yıl boyunca çölün kumları altında gizli kalmıştı.

5 Kasım 1934

Ankara’da Hukuk Fakültesi kuruldu.

Görsel kaynak: wikipedia.org

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk hukuk okulu olan Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 5 Kasım 1934’te Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından açılmıştır. O zamanki adı Ankara Adliye Hukuk Mektebi’ydi. Okul ilk mezunlarını 1928’de verdi. Adı ileride Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi olarak değiştirildi.

8 Kasım 1895

Wilhelm Conrad Röntgen x ışınlarını keşfetti.

Röntgen’in eşinin yüzük bulunan eli.
Görsel kaynak: wikipedia.org

Wilhelm Röntgen 8 Kasım 1895 günü mat yüzeylerden geçebilen yeni bir ışın keşfetti. Bu ışına matematikte bilinmeyeni simgeleyen x harfini kullanarak x ışını adını verdi. Daha sonraları bu ışınlar, “Röntgen ışınları” olarak da anılmaya başlandı. X ışınları yüksek enerjili elektromanyetik dalgalardır. Wilhelm Röntgen bu buluşu sayesinde 1901’de ilk kez verilen Nobel Fizik Ödülü’nü almıştır.

10 Kasım

Atatürk’ün ölüm yıldönümü

Bugün Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün aramızdan ayrılışının yıl dönümü ve ulusal yas günümüzdür. 10 Kasım 1938 günü saat 9’u 5 geçe yaşamını yitiren Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün anısına her yıl 10 Kasım’da çeşitli etkinlikler düzenlenerek ulu önder sevgi, saygı ve özlemle anılır.

12 Kasım 1833

Büyük meteor fırtınası oldu.

Her yıl kasım ayının ortalarında Leonid (Aslan) meteor yağmuru zirveye ulaşır. Bu tarihlerde gökyüzünün açık olduğu bir gecede 15-20 dolayında yıldız kayması görülebilir. Bu görkemli olaya yol açan şey, 33 yılda bir Güneş’in yakınından geçen Tempel-Tuttle kuyrukluyıldızının geride bıraktığı döküntülerdir. Kuyrukluyıldızın Güneş’in yakınından geçtiği yıl ve izleyen birkaç yılda Leonidler olağanüstü sayılara ulaşabilir. Bunun en sıra dışı örneklerinden biri 12 Kasım 1833’te yaşanmıştır. Yaklaşık 9 saatlik meteor fırtınasında 250.000 dolayında (saniyede 7-8 tane) yıldız kayması gözlenmiştir.

14 Kasım 1971

ABD’nin Mariner 9 adlı uzay aracı bir başka gezegenin yörüngesinde dönen ilk uzay aracı oldu.

Görsel kaynak: NASA

30 Mayıs 1971’de fırlatılan Mariner 9 altı aylık bir uzay yolculuğundan sonra Mars’ın yörüngesine girmiştir. Ekim 1972’ye kadar on bir ay çalışan uzay aracı Mars yüzeyinin 7300 fotoğrafını çekmiş ve yüzde 85’inin haritasını çıkarmıştır.

15 Kasım 1988

Uzay mekiği Buran fırlatıldı.

Görsel kaynak: NASA

ABD’de üretilen ve uzay araştırmalarında kullanılan uzay mekiklerinin ilk fırlatılışı Nisan 1981’de gerçekleşmişti. Sovyetler Birliği’nde de üretilen ve ABD uzay mekiğine çok benzeyen bir uzay mekiği vardı. Buran (Kar Fırtınası) adlı bu uzay mekiğinin ilk ve son fırlatılışı 15 Kasım 1987’de gerçekleştirildi. Bu denemede Buran’da mürettebat yoktu. Mekik uzaktan kumandayla başarıyla yönlendirildi ve yere indirildi. Bu fırlatmadan sonra proje rafa kaldırıldı.

17 Kasım 1869

Süveyş Kanalı açıldı.

Süveyş Kanalı Akdeniz’i Kızıldeniz’e bağlayan 193 kilometre uzunluğundaki insan yapımı kanaldır. Yapımına Nisan 1859’da başlanan kanal 151 yıl önce, 17 Kasım 1869’da açılmıştır. Ortalama derinliği 22 metre olan kanalın tabanda 120 metre, yüzeyde 300 metre genişliği vardır. Süveyş Kanalı’ndan her gün ortalama 47 gemi geçer.

19 Kasım

Dünya Tuvalet Günü

Dünya nüfusu 7,8 milyarı geçti ama ne yazık ki 4,5 milyar dolayında insanın temiz bir tuvalet olanağı bulunmuyor. Halbuki temiz, iyi çalışan ve kolay erişilebilir bir tuvalet aile ve toplum sağlığı açısından çok önemlidir. Hatta yaşamsal önem taşır. Çünkü kolay ve hızlı yayılabilecek tehlikeli bazı hastalıkların önünün kesildiği ilk hat, temiz ve iyi çalışan bir tuvalettir. Bunun önemine dikkat çekmek amacıyla 2001’den bu yana 19 Kasım günü Dünya Tuvalet Günü olarak kutlanır.

20 Kasım 1998

Uluslararası Uzay İstasyonu’nun ilk modülü yörüngeye yerleştirildi.

Görsel kaynak: NASA

Uzayda yer alan en büyük laboratuvar olan Uluslararası Uzay İstasyonu’nun (UUİ) ilk modülü 22 yıl önce, 20 Kasım 1998’de, yörüngeye yerleştirildi. Kazakistan’daki Baykonur Kozmodrom’undan bir Proton roketiyle fırlatılan bu modülün adı gündoğumu anlamına gelen Zarya’ydı. UUİ’nin öteki modülleri de yıllar içinde yörüngeye taşınıp Zarya’ya eklendi.

22 Kasım 1995

Animasyon filmi Oyuncak Hikayesi gösterime girdi.

ABD’deki Silikon Vadisi’nde bulunan animasyon stüdyosu Pixar’ın yaptığı ilk film olan Oyuncak Hikayesi 22 Kasım 1995’te gösterime girdi. Bu, tümüyle 3 boyutlu bilgisayar animasyonlarıyla yapılmış bir filmdi. Gelmiş geçmiş en iyi animasyon filmlerinden bir kabul edilen Oyuncak Hikayesi’nin dördüncüsü ülkemizde geçen yıl 21 Haziran’da gösterime girmiştir.

24 Kasım

Öğretmenler Günü

Öğretmenler Günü, öğretmenleri onurlandırmak için çeşitli etkinliklerin düzenlendiği bir kutlama günüdür. Birçok ülkede UNESCO’nun 1994’teki tavsiyesiyle 5 Ekim’de kutlanır; ama farklı tarihlerde kutlayan çok sayıda ülke de vardır. Türkiye’de her yıl 24 Kasım’da kutlanmasının nedeni 24 Kasım 1928’de, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Millet Mektepleri’nin Başöğretmenliği’ni kabul etmiş olmasıdır.

26 Kasım 1966

Gelgit gücüyle çalışan ilk elektrik santralı açıldı.

Elektrik üretmenin birkaç temel yöntemi vardır. En bilinenleri su gücünden, ısı enerjisinden, nükleer enerjiden ya da rüzgâr gücünden yararlanarak elektrik üretmektir. Gelgit dönemlerinde denizin çekilip geri gelmesinin barındırdığı büyük enerjiyi elektriğe dönüştürmek ender görülen bir yöntemdir. Gelgit enerjisiyle çalışan ilk elektrik santralı 26 Kasım 1966’da Fransa’da Brittany’de açılmıştır. Bu elektrik santralı hâlâ çalışıyor.

27 Kasım 2001

Bir ötegezegende ilk kez atmosfer keşfedildi.

Güneş Sistemi’nin dışında, başka yıldızların çevresinde dönen gezegenlere ötegezegen denir. İlk ötegezegen 1992’de keşfedildi. 27 Kasım 2001’de de Hubble Uzay Teleskobu ile ilk kez atmosferi olan ve atmosferinde de su buharı bulunan bir gezegen keşfedildi. Osiris adı verilen bu gezegen, 159 ışık yılı uzakta, Güneş’e benzer bir yıldız olan HD 209458’in çevresinde dönüyor.

29 Kasım 2020

Büyük bir asteroit Dünya’nın yakınından geçecek.

Yaklaşık 500 metre çapında, büyük bir asteroit olan 2000 WO107, 29 Kasım 2020’de yörüngesinin Dünya’ya en yakın noktasından geçecek. Ama bu “yakın” nokta Ay’dan 11 kat daha ötede. Çıplak gözle görmenin olanaksız olacağı asteroit küçük teleskoplarla izlenebilecek. Geçtiğimiz 24 Eylül’de de 2020 SW adlı bir başka asteroit Dünya’ya çok daha yakından, Ay’ın onda biri uzaklıktan geçmişti. Ama onun çapı 5-10 metre kadardı.

30 Kasım 1872

İlk uluslararası futbol maçı oynandı.

Futbolun günümüzde oynanan haline benzeyen hali 19. yüzyılın ortalarında İngiltere’de ortaya çıktı. 1870’li yıllara gelindiğinde yalnızca birkaç ülkenin ulusal futbol takımı vardı. Bunlardan ikisi İngiltere ile İskoçya futbol takımları 30 Kasım 1972’de İskoçya’nın Glaskow kentinde 4000 izleyicinin önünde karşı karşıya geldi. Bu ilk uluslararası futbol maçıydı.