Gök Cisminin Yörüngesi Değiştirildi

Geçen ay bilim ve teknoloji tarihi açısından çok önemli bir gelişme yaşandı. İnsanlar ilk kez bir gök cisminin yörüngesini değiştirmeyi başardı. Hem de bu gök cismi Dünya’dan 11 milyon kilometre uzaktaydı. Bu çok büyük bir teknolojik başarıdır. Ayrıca belki gelecekte insanlığın kurtuluş umudu da olabilir. Neyden kurtuluş umudu mu? Tabii ki göktaşlarından; hani 65 milyon yıl önce dinozorları ve bütün canlı türlerinin yüzde 70’ini ortadan kaldıran göktaşı vardı ya, işte onun benzerlerinden…

carpisma Gök Cisminin Yörüngesi Değiştirildi

Güneş Sistemi’nde milyonlarca asteroit ve kuyrukluyıldız bulunur. Bunların çok büyük bölümü Dünya için bir tehlike oluşturmaz. Kendi hallerinde Güneş’in çevresindeki yörüngelerinde dönerler. Dünya’ya uzaklığı 5 milyon kilometreden yakın ve çapı da 30 metreden büyük göktaşları potansiyel olarak tehlikeli kabul edilir. NASA bu tür gök cisimlerini saptar ve sürekli izler.

asteroid Gök Cisminin Yörüngesi Değiştirildi

Didimos ile Dimorfos

Asteroitlerin büyük bölümü yalnızdır. Güneş’in çevresindeki yörüngelerinde tek başlarına ilerler. Bazı asteroitler de ikili oluşturur. 1996’da keşfedilen Didimos ve 2003’te keşfedilen Dimorfos da böyle bir asteroit çiftidir.
didimos dimorfos nasa Gök Cisminin Yörüngesi Değiştirildi
Görsel kaynağı: NASA
buyukluk Gök Cisminin Yörüngesi Değiştirildi
buyukluk mobil Gök Cisminin Yörüngesi Değiştirildi

Çapı yaklaşık 170 metre olan Dimorfos, çapı 780 metre dolayındaki Didimos’un çevresinde döner. Dönüş periyodu 11 saat 55 dakikadadır. İki asteroit, Dünya ile Mars arasında bir yörüngede yer alır. Güneş’in çevresindeki bir turlarını 770 günde tamamlarlar. İkilinin yörüngesi, 2003’te Dünya’ya 7 milyon kilometre (Ay’ın uzaklığının 19 katı) kadar yaklaşmıştı. Şu anda 13 milyon kilometre dolaylarındadır.

asteroid yorunge Gök Cisminin Yörüngesi Değiştirildi

DART Görevi

2015’te NASA ile ESA ortaklaşa bir proje üzerinde çalışmaya başladı. NASA, DART adını verdiği görevi planlayıp yürütecekti. ESA da DART’tan dört yıl sonra uzaya göndereceği uzay aracıyla DART görevinin sonuçlarını inceleyecekti. NASA, 2018’de projenin uzay aracının yapımına başladı. Proje, uzay aracının Dünya’ya uzak küçük bir asteroide çarptırılması ve bu çarpışmanın sonucunda asteroidin yörüngesinin değişip değişmeyeceğinin gözlenmesiydi. Proje için seçilen asteroit Dimorfos’tu.

dart yaklasiyor Gök Cisminin Yörüngesi Değiştirildi

Uzay Aracı ve Görevi

1,8 metre x 1,9 metre x 2,6 metre boyutlarında ve 550 kilogram ağırlığındaki DART uzay aracı Dimorfos ile çarpışacak şekilde tasarlandı. DART’ın açılımı Double Asteroid Redirection Test’tir -yani Çift Asteroit Yön Değiştirme Denemesi. Görevin amacı gök cisimlerinin yörüngelerini değiştirip değiştiremeyeceğimizi gözlemektir. Görevin en zor bölümü kuşkusuz böylesine küçük bir uzay aracını 11 milyon kilometre ötedeki (görece) çok küçük bir asteroide çarpıtmaktı. Görevin bu bölümü gerçekten de dart oyununu anımsatıyordu.

kalkis Gök Cisminin Yörüngesi Değiştirildi
DART uzay aracı 24 Kasım 2021’de bir SpaceX Falcon9 roketiyle uzaya fırlatıldı ve on ay sonra 26 Eylül 2022’de de Didimos-Dimorfos ikilisine ulaştı.

Büyük Başarı

Görev büyük bir başarıyla sonuçlandı. 550 kiloluk DART uzay aracı 10 ay süren yolculuğun sonunda Dimorfos’a saatte 23 bin kilometrelik bir hızla çarptı. Çarpışma öncesinde uzaya bırakılan bir kamera ve uzay aracının kendi kamerası sayesinde de çarpışma canlı olarak izlendi. Dimorfos’un yörüngesi çok az da olsa küçüldü ve yörünge periyodu 32 dakika kısaldı.

yorunge saptirma Gök Cisminin Yörüngesi Değiştirildi
yorunge saptirma mobil Gök Cisminin Yörüngesi Değiştirildi
Çarpışmanın etkisiyle irili ufaklı milyonlarca kaya uzaya saçıldı. Toplam kütlelerinin 10 ton ila 100 ton arasında olması bekleniyor. Bunların büyük bölümü tıpkı Dimorfos gibi büyük asteroit Didimos’un çevresinde bir yörüngede dönecek. Ama olasılıkla küçük bir bölümü de hep birlikte ileride Dünya’ya düşecek. Böylece ilk kez insan eliyle yaratılmış bir meteor yağmuru izleme fırsatımız olacak.
parcalanmis Gök Cisminin Yörüngesi Değiştirildi

Bu, insanlığın bir gök cisminin yörüngesini değiştirmek üzere ilk girişimiydi. Deneme, bilim insanlarına ve mühendislere Dünya’ya çarpma tehlikesi oluşturabilecek bir asteroidin keşfedilmesi durumuna daha iyi hazırlanmalarını sağlayacak önemli veriler sunacak.

Didimos’u, Dimorfos’un yörüngesini, DART’ın Dimorfos’a çarpmasını ve yörünge değişikliğini bu kısa videoda izleyebilirsiniz.