Gözler Ay’ın Üstünde!
Biricik uydumuz ay, her zaman ve her devirde ilgimizi çekmiştir. Ufkun üzerinde ışıldayan hilâl ya da gecemizi aydınlatan dolunay gözlerimizi hemen esir alıverir, öyle değil mi? Ama bu ay, ay daha da ilgi çekici, özellikle de biz gökbilim tutkunları için! Çünkü üç farklı tutulmada başrolde! Haydi, önce özetlere, sonra ayrıntılara bakalım:
- Bu yıl Türkiye’den görülebilecek tek tam Ay tutulması 7 Eylül’de bizleri bekliyor.
- Ay, Venüs’le yakınlaşıyor ve 19 Eylül’de onu örtüyor.
- Türkiye’den görülemese de 21 Eylül’de bir parçalı Güneş tutulması yaşanıyor.
Ay Ay Ay!
Gündüzlerin kısalıp nihayet geceyle eşitlendiği (bu yılki sonbahar ekinoksu ayın 22’sinde), ardından gecelerin giderek uzamaya başladığı Eylül ayına geldik. Geceler uzadığı için gözlem şansımız daha çok, güz takımyıldızları da birbirinden güzel, gezegenler de her zamanki gibi gökyüzünü şenlendiriyor. Yine de bu ayın “yıldızı”, bir tanecik doğal uydumuz ay! Bakın bizi neler bekliyor…
Tam Ay Tutulması
2025 yılında Türkiye’den görebileceğimiz ilk ve tek ay tutulması, 7 Eylül’de gerçekleşecek. Geçtiğimiz mart ayında da bir ay tutulması vardı; ama onu Türkiye’den görememiştik. Bu kez ülkemizin tamamından rahatça izleyebileceğimiz bir tutulma var, hem de ay doğarken başlayacak! Dolunay evresindeki uydumuz 7 Eylül akşamı doğudan yükselirken gezegenimizin tam gölge konisine girecek. Bir saat kadar sonra da tümüyle tam gölge konisinin içine girecek, yani tam tutulma başlayacak. Yaklaşık 1,5 saat sürecek tam ay tutulması sırasında uydumuzu alışageldiğimizin dışında kızıl bir renkte göreceğiz. Asla kaçırılmayacak bir manzara!
Venüs Örtülmesi
Görsel kaynağı: NASA
Uydumuz 19 Eylül’de gündüz saatlerinde yine sahnede olacak. Çünkü ay gökyüzünün en parlak gezegeni Venüs’ü örtecek. Bu örtülmeyi ya da Venüs tutulmasını görebilmek için bir teleskop ya da dürbün şart. Hemen uyaralım, dürbün ya da teleskopla asla Güneş’e bakmamalısınız! Küçülen hilâl evresindeki ayı çıplak gözle batı ufkunun 25 derece kadar üstünde bulabilirsiniz. -3,8 kadir parlaklığındaki Venüs de örtülmeden önce onun sol üstünde yer alacak ve bir saat kadar ayın arkasına saklandıktan sonra sağından çıkacak.
19 Eylül günü öğleden sonra Venüs örtülmesi buna benzer bir şekilde görünecek.
Örtülmenin başlangıcını İstanbul’da 15:41’de, Venüs’ün ayın arkasından yeniden belirmesini de 16:45’te görebilirsiniz. İstanbul’un doğusundaki yerler için bu saatlerin biraz daha erken, batısındakiler için biraz daha geç olduğunu ve Venüs tutulmasının Türkiye genelinde 15:38-16:55 aralığında gerçekleşeceğini belirtelim. Örtülmenin bitiminden bir saat sonra Venüs ve ay peş peşe batacaklar. Onlardan bir saat sonra da Güneş ufkun altına inecek.
Parçalı Güneş Tutulması
21 Eylül’de Ay bir kez daha sahneye çıkacak; bu kez Güneş’in önüne geçerek… Bundan altı ay önce bir parçalı güneş tutulması yaşanmış ve Türkiye’den görülememişti. Ne yazık ki bu sefer de Türkiye’den görülemiyor. Ama fark ettiyseniz, her ay tutulmasının peşinden bir Güneş tutulması ya da her Güneş tutulmasının ardından bir ay tutulması geliyor. Çünkü ayın yeniay ve dolunay evreleri arasındaki 14 günlük fark nedeniyle tutulmaları çiftler halinde yaşıyoruz.
Eylül Ayında Gezegenler
Bu ay Merkür kayıplarda… Güneş’ten 3 saat kadar önce doğan Venüs’ü sabahları görmeye devam edeceğiz. Jüpiter de sabahları doğu ufkundan, Venüs’ten daha erken yükselmeye başlayacak. Mars’ı günbatımından hemen sonra, batı ufkunun hemen üzerinde bulmaya çalışabilirsiniz; ancak Kızıl Gezegen, ayın sonunda akşam saatlerinde gökyüzünden artık ayrılacak. Satürn de 21 Eylül’de karşı konuma geçecek. Dolayısıyla halkalı gezegeni bu ay tüm gece boyunca görmek mümkün olacak.
Eylül Ayı Gökyüzü Takvimi
Acaba eylül ayında gökyüzünde bizleri neler bekliyor? Aşağıdaki gökyüzü takvimini incelemeniz yeterli!
1 Eylül
6 Eylül
7 Eylül
8 Eylül
12 Eylül
13 Eylül
14 Eylül
16 Eylül
19 Eylül
21 Eylül
22 Eylül
27 Eylül
30 Eylül
Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen gökcisimlerini bulmak için kullanabilirsiniz.
