Kuyrukluyıldız Altında…
Merhaba gökyüzü tutkunları! Geçen ayki içeriğimizi bitirirken bir kuyrukluyıldızın hızla bize yaklaştığını ve parlaklığının arttığını haber vermiştik. İşte, bu ay o ziyaretçi kapımızda! Her ne kadar çıplak gözle görüp göremeyeceğimiz henüz kesin olmasa da hazırlığınızı şimdiden yapın. C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) adlı bu kuyrukluyıldız bu ayın 12’sinde gezegenimize en yakın konumdan geçecek. Gelin ayrıntılara ve ekimde bizi gökyüzünde başka nelerin beklediğine yakından bakalım…
Görsel kaynağı: Wikipedia (C messier)
Ayın “kuyruklu” yıldızı: C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS)
Kuyrukluyıldızların sağı solu belli olmaz! Yani kuyrukluyıldızlar doğaları gereği öngörülemez gökcisimleridir. Ne zaman nereden gelecekleri çok önceden belli olmadığı gibi keşfedilip yörüngesi saptandığında bile parlaklıklarını öngörmek zordur. Çünkü parlaklıkları, kuyrukluyıldızın koma (kuyrukluyıldızın çekirdeğinin çevresindeki bulutsu zarf) ve kuyruğundaki toz parçacıklarına ulaşan güneş ışığının saçılmasına bağlıdır. Bu toz sürekli olarak kuyrukluyıldızın çekirdeğinden uzaklaşır ve herhangi bir andaki yoğunluğu, Güneş ışınlarının ısıttığı çekirdeğindeki buzun süblimleşme hızına bağlıdır.
İşte, bu yüzden parlaklıklarını önceden tahmin etmek çok zordur. Kuyrukluyıldızların gelecekteki konumları genellikle yüksek bir kesinlikle hesaplanabilirken, parlaklıkları bilinemez. Bu yüzden, önceki içeriklerimizden anımsayacaksınızdır, çoğu kuyrukluyıldız için kadir (parlaklık) tahmininde bulunmaktan kaçınıyoruz. Çünkü hem öngörmek zor hem de kuyrukluyıldızın Güneş’e yaklaşıp parlaklığı artarken birdenbire parçalanıp hepten görünmez olması bile olası! Yine de gezegenimize en yakın olacağı 12 Ekim tarihinde +3 kadir dolayında bir parlaklıkta olacağı tahmin ediliyor.
Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.
Kısacası Tsuchinshan-ATLAS parçalanmayıp kendini biraz daha bir arada tutabilirse, ekim ayında çıplak gözle görülebilecek. 27 Eylül’de Güneş’e en yakın noktadan (perihelion) geçen kuyrukluyıldızı, 1 Ekim sabahı gün doğumundan bir saat kadar önce doğu yönünde görmeye çalışabilirsiniz. Sonraki sabahlarda parlaklığı giderek artacak olsa da bizim bakış açımızdan güneşe yakınlaşacağı için onu görmek daha zor olabilir. Ama merak etmeyin, ekim ortasından itibaren bu kez akşam gökyüzüne geçecek. Gün batımından sonra batıya, Venüs’ün biraz sağına baktığınızda onu -umuyoruz ki- bulabileceksiniz. Bu sayfadaki haritalar ve bir dürbün işinizi kolaylaştıracaktır.
14 Ekim ve 15 Ekim akşamları gün batımından 40 dakika kadar sonra batıya doğru bakarken Venüs ve sağında Tsuchinshan-ATLAS kuyrukluyıldızı.
Ekimin sonraki günlerinde Tsuchinshan-ATLAS kuyrukluyıldızı batıda giderek yükselerek daha uzun süre gökyüzünde kalacak. Ama parlaklığı da giderek azalacak ve bu sırada olasılıkla kuyruğu da -özellikle 20 Ekim’den sonra- uzayacak. Ekim ayının sonunda çıplak gözle görünürlük sınırının dışına çıkacak ve bizlere sonsuza dek veda edecek. Çünkü geçen yılın başında keşfedilen bu kuyrukluyıldızın periyodunun milyonlarca yıl olduğu tahmin ediliyor!
Ekim Ayında Gezegenler
5 ve 6 Ekim’de hilâl evresindeki Ay ile Venüs yan yana.
Merkür bu ay kayıplarda… Hızlı gezegeni Güneş’e çok yakın olduğu için görmek zor. Ama onun yerine size Venüs verelim! Çünkü akşam gökyüzünde yaklaşık -4 kadir parlaklıkla ışıldayacak. Hatta 5 Ekim’de incecik bir hilal evresindeki uydumuzla üst üste, 6 Ekim’deyse yan yana duracak. Gün batımından sonra batının biraz güneyine bakmanız bu eşsiz manzarayı görmeniz için yeterli olacak.
Ay, 21 Ekim’de Jüpiter’le, 24 Ekim’de de Mars’la yakınlaşacak.
Sıradaki durağımız Mars… Kızıl Gezegen, ekim ayından itibaren gece yarısı doğmaya başlayacak. Turuncu rengi ve +0,2 kadir parlaklığıyla İkizler takımyıldızında dikkatleri üzerine çekecek. 24 Ekim’deyse son dördün evresindeki Ay’la yan yana gelecek. Ondan iki saat kadar daha erken doğan Jüpiter de Boğa takımyıldızında ve -2,6 kadirle daha ışıltılı. Dev gezegen 9 Ekim’de tersinir hareketine başlayacak ve 21 Ekim’de uydumuzla yakınlaşacak.
Geçen ay karşı konuma gelen Satürn, bu ay gün batımında doğudan yükselmiş olacak ve sabahları da güneş doğmadan batacak. +0,6 kadir parlaklığındaki halkalı gezegen 14 Ekim’de uydumuzla yan yana gelecek. Hatta o kadar yakın olacaklar ki aralarında yalnızca Ay’ın çapı kadar bir uzaklık olacak. Bu buluşmayı kaçırmayın deriz!
Ekim ayı gökyüzü takvimi
Bakalım ekim ayında gökyüzünde bizleri başka neler bekliyor? Merak ediyorsanız, aşağıdaki gökyüzü takviminin günlerine tıklamanız yeterli!
1
Salı
2
Çarşamba
3
Perşembe
4
Cuma
5
Cumartesi
6
Pazar
7
Pazartesi
8
Salı
9
Çarşamba
10
Perşembe
11
Cuma
12
Cumartesi
13
Pazar
14
Pazartesi
15
Salı
16
Çarşamba
17
Perşembe
18
Cuma
19
Cumartesi
20
Pazar
21
Pazartesi
22
Salı
23
Çarşamba
24
Perşembe
25
Cuma
26
Cumartesi
27
Cumartesi
28
Pazartesi
29
Salı
30
Çarşamba
31
Perşembe
Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.
