Satürn’ün Halkaları Geri Döndü!
- 4 Ekim’de Satürn karşı konuma gelecek.
- Ejderha (Draconid) göktaşı yağmuru 8-9 Ekim gecesi zirve yapacak.
- Halley Kuyrukluyıldızı kökenli Avcı (Orionid) göktaşı yağmuru 21 Ekim’de saatte yaklaşık 15 meteor sunacak.
Satürn’ün Halkaları Tam Karşımızda!
Geçen yılın mart ayında gökbilim dünyası ilginç bir olaya tanıklık etmişti. Satürn’ün halkaları, gezegenimizin düzlemiyle aynı düzleme gelmesi nedeniyle neredeyse tümüyle görünmez. Tabii bu durum bizim bakış açımızdan kaynaklanıyordu! Aslında bu her 14-15 yılda bir gerçekleşen, halkaların bize bir süreliğine yandan göründüğü olağan bir durumdu. Ama sonuçta yüzyıllardır aklımızda yer eden ve küçük bir teleskoptan bakıldığında bile görülebilen o muhteşem halkalar bir süreliğine sanki yokmuş gibi göründü!
Aradan geçen zamanda Satürn’ün halkaları yavaş yavaş “açıldı”, yani bizim bakış açımıza göre yeniden görünür olmaya başladı. 4 Ekim gecesi ise Satürn karşı konuma ulaşırken -yani Satürn Dünya’ya göre Güneş’in tam ters tarafında konumlanırken- halkaların açısı 7 dereceye ulaşmış olacak. Aslında maksimum açıklık olan 27 dereceye ulaşmalarına daha 6 yıl var. Dolayısıyla hâlâ oldukça yatık görünecekler. Ama bizi o gece bekleyen başka bir sürpriz var!
Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.
“Halka Parlaması” adı verilen bu durum, Satürn tam karşı konumdayken Güneş ışınlarının neredeyse bizim baktığımız açıdan gelmesinin bir sonucudur. Çünkü tam bu açıda halkayı oluşturan buz parçacıkları ışıldarken gölgeleri de tam arkalarında kalıyor. “Seeliger Etkisi” de denen bu fiziksel olay nedeniyle Satürn’ün halkaları, gezegenin diskine kıyasla birkaç saatliğine, ani ve belirgin şekilde daha parlak görünüyor. Sanki sahneyi aydınlatan tüm spotlar halkaların üzerine çevrilmiş gibi!
Bu, Satürn’ün yıl boyunca bize en yakın, en büyük ve en parlak göründüğü gece. Balina takımyıldızında “gezinen” ve 0,3 kadirlik parlaklığıyla gökyüzünün neredeyse en parlak yıldızı kadar ışıltılı olan Satürn, gün batımında doğudan yükseliyor, gece yarısı ufuktan en yüksek noktaya ulaşıyor ve şafakta batıyor. Küçük bir teleskopla bile gezegenin diski ve halkaları net biçimde seçiliyor. Şu an geçişin başlangıcında sayılıyoruz. Aşağıdaki şekilde göreceğiniz üzere halkalı gezegen, önümüzdeki 6 yıl boyunca giderek daha da etkileyici bir hal alacak.
Dünya Uzay Haftası
Her yıl 4-10 Ekim tarihleri arasında Dünya Uzay Haftası kutlanıyor. Birleşmiş Milletler bu tarihleri belirlerken iki önemli olaya gönderme yapmış; ilki uzay çağını başlatan ilk yapay uydu Sputnik’in 4 Ekim 1957’deki fırlatılışı, diğeriyse 10 Ekim 1967’de yürürlüğe giren Dış Uzay Antlaşması. Bu yıl, kutlamalar hem Satürn’ün karşı konumuyla hem de aşağıda ayrıntılarını göreceğiniz Ejderha meteor yağmurunun zirvesiyle aynı döneme denk geliyor. Görünüşe göre gökyüzü de bu özel haftayı kutluyor olacak! Türkiye’deki etkinlikleri ve bu yılın teması olan “Roket Devrimi” hakkındaki ayrıntıları worldspaceweek.org adresinden öğrenebilirsiniz. Hatta sizin de bir etkinlik planınız varsa, geç olmadan bu adresteki haritaya ekleyebilirsiniz.
Ejderha’nın Uyandığı Gece
Öncelikle elbette gerçekten uyanan ve ağzından ateş püskürten bir ejderha yok 🙂 Gökyüzündeki Ejderha takımyıldızından geliyormuş gibi göründüğü için böyle adlandırılan Ejderha (Draconid) göktaşı yağmuru, bu yıl 9 Ekim gecesi zirveye ulaşacak, ejderhanın uyanışı da bu şekilde olacak. Ama bu yılki yağmur, uydumuz 10 Ekim’de yeni ay evresine gireceği için neredeyse hiç ay ışığının olmadığı bir gecede izlenecek, o nedenle de daha bereketli geçecek.
Ama Ejderha’yı asıl “uyandıran” başka bir şey var. Ejderha yağmurunun kaynağı olan 21P/Giacobini-Zinner kuyrukluyıldızı, Mart 2025’te Güneş’e en yakın noktasından (perihelyon) geçtiği için bu yıl beklentimiz daha yüksek. Tarihsel kayıtlar gösteriyor ki bu göktaşı yağmuru ana kuyrukluyıldızın Perihelyon geçişine yakın yıllarda olağanüstü “fırtınalara” dönüşebiliyor; 1933 ve 1946’da saatte binlerce göktaşı sayılmış, 2011’de de beklenmedik bir patlama yaşanmıştı. 2026 tam da böylesi bir yıl ve Ejderha her an bir sürpriz yapabilir!
Ekim Ayında Gezegenler
Ekim Ayı Gökyüzü Takvimi
4 Ekim
4-10 Ekim
5 Ekim
6 Ekim
8 Ekim
9 Ekim
10 Ekim
18 Ekim
21 Ekim
24 Ekim
26 Ekim
28 Ekim
