Süper Ay Sizi Bekliyor!
Merhaba gökyüzü tutkunları… Geçen ayki tutulmalarda başrolde yer alan Ay’ı yakından izlediniz mi? Peki, onu bu ay da izlemeye hazır mısınız? Çünkü Dünya çevresindeki hafif elips şeklindeki yörüngesinde Ay, şu sıralar bize daha yakın. Dahası 4-10 Ekim tarihleri arasındaki Uzay Haftası da “süper ay” denen böylesi bir dolunaya denk geliyor. Haydi, gelin önce başlıklara, ardından da ayrıntılara bakalım:
- 4-10 Ekim tarihleri arasında çeşitli etkinliklerle Dünya Uzay Haftası kutlanacak.
- Doğal uydumuzun 7 Ekim’deki dolunayı, “süper ay” olacak.
- Gezegenler ve göktaşı yağmurları bizi bu ay da yalnız bırakmayacak.
Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.
Dünya Uzay Haftası Kutlanıyor!
4-10 Ekim tarihleri arasında Dünya Uzay Haftası’nı kutlayacağız. Küresel çapta en büyük uzay etkinliği olan Dünya Uzay Haftası, adeta bilim ve teknolojinin insan yaşamını iyileştirme çabalarının kutlandığı bir bayramdır. Birleşmiş Milletler 1999’da aldığı bir kararla ve iki önemli tarihe dikkat çekecek şekilde, her ekim ayının 4’ü ile 10’u arasını Dünya Uzay Haftası olarak kutlanmasına karar vermişti. (4 Ekim 1957’de uzayın keşfinin başlangıcı kabul edilen ilk yapay uydu Sputnik uzaya fırlatıldı. 10 Ekim 1967’de de devletlerin Ay’ın ve başka gökcisimlerinin keşfini ve kullanımını düzenleyen Dış Uzay Antlaşması yürürlüğe girdi.)
Görsel kaynağı: Birleşmiş Milletler
Tüm dünyada eş zamanlı olarak gökyüzü ve uzayla ilgili binlerce etkinliğin yapılacağı kutlamaların bu yılki teması “Uzayda Yaşamak”. Bir hafta boyunca uzay araştırmalarının yararlarına dikkat çekmek, özellikle gençleri bilim ve teknoloji çalışmalarına özendirmek, uzay eğitiminde uluslararası işbirliğini teşvik etmek amaçlanıyor. Türkiye’de düzenlenecek Uzay Haftası etkinliklerini burada bulabilir, yakınınızdaki bir etkinliğe arkadaşlarınızla katılabilir, hatta siz de bir etkinlik önerebilirsiniz.
Süper Ay!
Tam da Dünya Uzay Haftası’nın içinde, 7 Ekim gecesi, bizleri bir “süper ay” bekliyor! Süper ay, gökyüzünde normalden daha büyük ve parlak görünen dolunaya verilen addır. Ay’ın Dünya çevresindeki yörüngesinin tam daire değil, elips şeklinde olması onun, zaman zaman bize biraz daha yakın olmasına yol açar. Yerberi denen bu zamanlardan birine denk gelen dolunaylarda Ay’ın görünen çapı biraz daha geniş görünür ve süper ay olarak adlandırılır. Çünkü hem yüzde 14 kadar daha büyük hem de yüzde 30 kadar daha parlak bir Ay görülür. Bu ay göreceğimiz süper ay da aslında 2025’te görülecek üç süper aydan ilki olacak -5 Kasım’da ve 5 Aralık’ta da birer süper aya tanıklık edeceğiz!
Yeri gelmişken yılın farklı dolunaylarına verilen isimlerden de söz edelim. Dolunayın büyüklüğüne ve parlaklığına bakılmaksızın, farklı ay ya da mevsimlerdeki dolunaylara da isimler verilmiş. Örneğin, ekim ayındaki dolunay, eskiden Amerikan Yerlileri tarafından Avcı ayı olarak adlandırılmış. Çünkü yılın bu zamanlarında yapraklar dökülür ve yazın iyice beslenen av hayvanları daha kolay görülür ve avlanır hale geliyordu. Geçmişte farklı nedenlerle yılın öteki dolunaylarına da farklı adlar verilmişti. Bu adlandırmalardan bazıları, artık böylesi avlar yapılmasa bile, gördüğünüz gibi hâlâ popülerliğini koruyor!
Ekim Ayında Göktaşı Yağmurları
Gelelim ekim ayında bizleri bekleyen göktaşı yağmurlarına… 8 Ekim’de zirveye ulaşacak Ejderha (Draconid) meteor yağmurunda, saatte ortalama 10 dolayında meteor görülecek olsa da en iyi gözlem zamanının gecenin geç saatleri yerine akşamın erken saatleri olması ilginç ve hoş. Ancak bu yıl aynı tarihin dolunaya, hatta süper dolunaya denk gelmesi, yıldız kaymalarının çoğunu görmemizi engelleyecek. Bu yüzden saatte 5 tane bile görseniz, kendinizi şanslı sayabilirsiniz.
Ancak ekim ayının sonlarına doğru Avcı (Orionid) göktaşı yağmurunda, saatte 20 kadar meteor görebiliriz. Çünkü zirve yapacağı 21 Ekim’de uydumuz yeniay evresinde olacak. Görüyorsunuz, ayın evresi ve yarattığı ışık “kirliliği” göktaşı yağmurlarını nasıl da etkiliyor. Antik çağlardan beri bilinen Halley kuyruklu yıldızının geride bıraktığı toz tanecikleri tarafından oluşturulan Orionidler, gece yarısından sonra ışıksız bir yerden gözlenebilir. Onları gökyüzünde herhangi bir yerde görebilirsiniz; ama hepsi de Avcı (Orion) takımyıldızından geliyormuş gibi görünecektir.
Ekim Ayında Gezegenler
Geçen ay Güneş’in arkasından dolandığı için görülemeyen Merkür, hızla Güneş’ten uzaklaşarak akşamları zor da olsa görülmeye başlayacak. 29 Ekim’de 23,9 derecelik en büyük doğu uzanımına ulaşacak. Bu, Merkür’ü görmek için en iyi zaman; çünkü gezegen akşam gökyüzünde ufuk çizgisinden en yüksek noktada olacak. Hızlı gezegeni, gün batımından hemen sonra, batı gökyüzünde ve ufkun hemen üzerinde bulmayı deneyebilirsiniz.
19 ve 20 Ekim sabahları gün doğumundan 45 dakika kadar önce doğuda Venüs ile Ay’ın yakınlaşması.
Venüs bu ay da sabah “yıldızı” ve -3,9 kadir parlaklığıyla Güneş’ten iki saat kadar önce doğacak. Ama Güneş’e hızla yaklaştığı için giderek daha geç doğacak ve gökyüzünde daha az kalacak. 19 ve 20 Ekim sabahları ince bir hilâl evresindeki uydumuzla doğu ufkunda hoş bir görüntü sergileyecekler.
Ekim Ayı Gökyüzü Takvimi
Acaba ekim ayında gökyüzünde bizleri neler bekliyor? Aşağıdaki gökyüzü takvimini incelemeniz yeterli!
5 Ekim
7 Ekim
8 Ekim
10 Ekim
11 Ekim
13 Ekim
14 Ekim
18 Ekim
21 Ekim
27 Ekim
29 Ekim
Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen gökcisimlerini bulmak için kullanabilirsiniz.
