Evrenimizdeki her şey gibi yıldızların da bir ömrü vardır: Doğarlar, yaşarlar ve sonunda ölürler. Hepsinin doğumu hemen hemen aynıdır; ama yaşamları ve ölümleri çok farklı olabilir. Bazı yıldızlar çok sessiz bir şekilde yavaş yavaş ölürken bazılarının yaşamı görkemli patlamalarla son bulur. Bir yıldızın bütün özelliklerini ve nasıl bir ömür süreceğini yıldızın kütlesi belirler. Güneş’imiz gibi küçük kütleli yıldızların doğumdan ölüme kadar yaşamlarının nasıl olduğuna kısaca bir göz atmaya ne dersiniz?
Yıldız Doğumhanesi
Bir yıldızın yaşamının her aşaması milyarlarca yıl sürer. Bütün yıldızlar “nebula” denen olağanüstü büyük gaz ve toz bulutlarında doğar. Yani aslında yıldızlar gaz ve tozdan oluşur. Kütleçekimi gaz ve tozu giderek yoğunlaştırır ve dönen, devasa, sıcak topaklar oluşturur.
Genç ve parlak
Zamanla bu topaklar o kadar ısınır ki merkezlerinde nükleer tepkimeler gerçekleşir. Parlamaya başlarlar ve yıldızlara dönüşürler. Çevrelerinde yoğun bir gaz ve toz diski olur. Bu diskin içinde yerel topaklanmalar oluşmuştur. Bunlar bir süre sonra gezegenlere dönüşecektir.
Ana kol yıldızı
Yavaş yavaş yıldız daha da ısınır ve parlaklaşır. Yaşamının sabit ve kararlı bir şekilde süreceği en uzun aşamasına girer. Buna “ana kol” aşaması denir. Ana kol aşaması boyunca yıldızın merkezindeki hidrojen, füzyon tepkimeleriyle helyuma dönüştürülür. Ortaya çıkan muazzam enerji yıldızın büyük kütleçekimi nedeniyle kendi içine çökmesini engeller. Bu arada uzaya ısı ve ışık yayılır. Ortalama bir yıldız Güneş’imiz gibi bir yıldızdır. Böyle yıldızlar yaklaşık 10 milyar yıl boyunca aynı büyüklükte kalır. Güneş şu anda ana kol aşamasında ve ömrünün tam ortasındadır. Yaklaşık 5 milyar yıl kadar bir ömrü kalmıştır.
Kırmızı dev
Ortalama bir yıldız milyarlarca yıl sonra, yani ömrünün sonuna yaklaştıkça, merkezinde yakıt olarak kullandığı hidrojen tükenmeye başlar. Yıldızın hacmi yavaş yavaş (onlarca kat) büyür ve yüzeyi soğur -daha az sıcak olur. Yıldızın rengi kırmızılaşır. Bu aşamadaki yıldızlara “kırmızı dev” denir.
Gezegenimsi nebula ve beyaz cüce
Yıldızın yakıtı iyice tükendiğinde olağanüstü kütleçekimine karşı koyacak bir enerji kalmaz. Dev yıldızın merkezi çöker. Bu sırada dış katmanları yavaş yavaş uzaya yayılır. Bu aşamaya “gezegenimsi nebula” denir. Gezegenimsi nebulanın merkezinde çok parlak ve çok küçük -yaklaşık Dünya büyüklüğünde- beyaz cüce vardır. Beyaz cüceler zamanla soğur ve renk değiştirerek onlarca milyar yıl içinde kara cücelere dönüşür.
