Kışın Yakında Yazın Uzakta
Merhaba gökyüzü meraklıları! Sıcak yaz gecelerinde balkona, bahçeye çıkıp serin bir esinti eşliğinde başımızı gökyüzüne çevirmekten daha güzel ne olabilir? Hele bir de aylardan temmuz ise, değmeyin keyfimize! Yaz mevsiminin, belki de yılın bu en güzel ayında gökyüzü yine dopdolu. Güneş Sistemi üyelerinin ve uydumuzun aylık olağan buluşmaları, gökyüzünü şenlendiren göktaşı yağmurları ve dahası… Buyurun, özetlerle başlayalım.
- 4 Temmuz’da Mars ile Uranüs gökyüzünde kucaklaşıyor.
- 6 Temmuz’da gezegenimiz Güneş’e en uzak noktada (günöte).
- 29-30 Temmuz gecesi Delta Akvaryid ve Alfa Kaprikornid göktaşı yağmurları zirvede.
Dünya Güneş’ten En Uzak Noktada!
Sıcaklıkların bugünlerde kavurucu derecelere tırmanması bazılarınıza “Güneş’e çok yaklaştık herhalde!” dedirtiyor olabilir. Oysa durum tam tersi. Kulağa çelişkili gelse de kuzey yarımkürede en sıcak günleri yaşadığımız temmuz ayında, gezegenimiz yörüngesinin Güneş’e en uzak noktasına, yani günöteye ulaşıyor. 6 Temmuz’da Dünya ile Güneş arasındaki uzaklık yaklaşık 152 milyon kilometreye çıkıyor. Bu, Ocak başındaki en yakın noktaya (günberi) göre yaklaşık 5 milyon kilometre daha çok.
Peki o zaman neden ocak değil de temmuz daha sıcak? Çünkü mevsimleri belirleyen şey Dünya ile Güneş arasındaki uzaklık değil, Dünya’nın kendi ekseninin eğikliği. Kuzey yarımküre temmuzda Güneş’e doğru eğildiği için hem günler uzun hem de güneş ışınları daha dik açıyla geliyor; dolayısıyla havalar ısınıyor. Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığının birkaç milyon kilometre artması bunun yanında önemsiz kalıyor. Aynı dönemde güney yarımküredeyse durum tam tersi; oradakiler hem Güneş’ten biraz daha uzaktalar hem de kış soğuğunu yaşıyorlar.
Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.
Mars ve Uranüs’ün “Gizli” Buluşması
Temmuz ayının hemen başında, 4 Temmuz sabahı, yine harika bir gezegen yakınlaşması bizleri bekliyor. Ancak bu adeta “özel ve gizli” bir buluşma… Çünkü buz devi Uranüs, Mars’ın o kadar yakınında olacak ki gökyüzünde tek bir noktaymış gibi duracaklar. Gelgelelim Uranüs’ü görmek için en azından iyi bir dürbün gerekeceği için Kızıl Gezegen’in yanına gizlice sokulan bu mavi devi ayırt edebilmek güç olacak. Sabaha karşı 3:00 dolaylarında doğu ufkundan birlikte yükselecek bu ikiliyi Boğa Takımyıldızı içinde görebilirsiniz. Onların biraz üzerindeki Ülker (M45) açık yıldız kümesi, bu yakınlaşmanın boyutunu anlamak için harika bir ölçek olacak. Yedi Kız Kardeşler diye de bilinen bu yıldız kümesinin yıldızları kadar yakın olacak, ikilimiz birbirine; yani yaklaşık yarım derece kadar!
4 Temmuz sabahı Mars ile Uranüs yan yana. İkilinin biraz üstündeki Ülker açık yıldız kümesinin içine rahatça sığabilecek kadar yakınlar.
Temmuzda Öteki Gezegenler
Bu ay akşam gökyüzünün tartışmasız “yıldızı” yine Venüs olacak. Geçen ay Jüpiter’le harika bir buluşma sergileyen Venüs’ün yakınlarında başka gezegen olmayacak belki; ama gün batımından yaklaşık iki saat sonrasına kadar gökyüzünde batı-kuzeybatı ufkunda ışıldamaya devam edecek. 17 Temmuz akşamıysa ince bir hilâl evresindeki Ay, Venüs’e neredeyse 2 derece kadar yaklaşacak. Merkür yine kayıplarda diyebiliriz. Hızlı gezegeni ancak temmuzun son sabahlarında, gün doğumundan hemen önce doğu ufkunda yakalayabilirsiniz; tabii temmuz sıcağından dolayı aşırı buharlaşma yoksa, şansınız varsa ve gözleriniz keskinse!
17 Temmuz akşamı, gün batımından bir saat kadar sonra batıya doğru bakarken Venüs ile Ay’ın yakınlaşması.
Jüpiter’i bu ay unutabilirsiniz. Dev gezegen Güneş’e o kadar yakın bir konumda olacak ki ufkun hemen üzerinde kaybolacak; günbatımının ışığı onu görünür olmaktan çıkaracak. Anımsayacağınız gibi geçen ay Venüs’le buluşan Jüpiter, şimdi yavaş yavaş Güneş’in arkasından dolanmaya hazırlanıyor. Biraz bekleyin, sonbaharda ve sabah gökyüzünde yeniden sahnelere dönecek. Satürn de 26 Temmuz’da tersinir hareketine başlayacak. Bir başka deyişle bizim bakış açımızdan öteki gökcisimlerinin tersi yönde, gökyüzünde geri geri gitmeye başlayacak -bize öyle görünecek. Aslında bu, daha içte dönen gezegenimizin Satürn’ü yakalayıp geçmeye başladığının işareti.
Temmuzun son sabahı gün doğumunda yaklaşık yarım saat önce doğuya doğru bakarken Merkür, Mars ve Uranüs’ün dizilişi.
Temmuzda Göktaşı Yağmurları
Temmuzun son günleri göktaşı avcıları için yoğun geçecek: 29 Temmuz’da Güneybalığı (Piscis Austrinid), 30 Temmuz’da da hem Kova (δ-Aquariid) hem de Oğlak (α-Capricornid) göktaşı yağmurları zirve yapacak. Özellikle Kova yağmuru, ideal koşullarda saatte 25 göktaşına kadar ulaşacak. Ne var ki bu yıl talihsiz bir çakışma var: 29 Temmuz’da Ay tam dolunay evresinde olacak ve 30 Temmuz’daki zirvede gökyüzünü hâlâ gündüz gibi yapacak. Bu da göktaşlarının çoğunun parlak Ay ışığında görülemeyeceği anlamına geliyor. Yine de şansınız varsa “ateş toplarını” yakalayabilirsiniz.
Temmuz Ayı Gökyüzü Takvimi
Acaba temmuz ayında gökyüzünde bizi neler bekliyor? Aşağıdaki gökyüzü takvimini incelemeniz yeterli!
4 Temmuz
6 Temmuz
7 Temmuz
8 Temmuz
10 Temmuz
11 Temmuz
14 Temmuz
21 Temmuz
26 Temmuz
27 Temmuz
30 Temmuz
Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen gökcisimlerini bulmak için kullanabilirsiniz.
