ÇOCUKLARIN BİLGİ BANKASI KUMBARA DERGİSİ TÜRKİYE İŞ BANKASI’NIN ÇOCUKLARA ARMAĞANIDIR

KUMBARA DERGİSİ TÜRKİYE İŞ BANKASI’NIN ÇOCUKLARA ARMAĞANIDIR
DÜNYAMIZ VE CANLILAR

Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

DÜNYAMIZ VE CANLILAR

Çağlar Sunay

Çiçeklerin rengarenk yaprakları ile çevreye yaydıkları mis gibi kokular aslında doğadaki en dikkat çeken davetiyelerdir. Tozlaşma, bitkilerin çoğalabilmesi ve meyve verebilmesi için gerçekleşen yaşamsal bir doğa olayıdır. Çiçeklerde üretilen ve polen denen minik tozların, aynı türden bir çiçeğe ulaşması gerekir. İşte, polenlerin bir çiçekten bir başka çiçeğe taşınmasına “tozlaşma” denir. Tozlaşma gerçekleştiğinde bitki tohum üretmeye, ardından da hepimizin severek yediği elma, çilek, badem ya da domates gibi yüzlerce lezzetli meyveyi büyütmeye başlar. Tozlaşma, bitkilerin soyunu sürdürebilmesi için doğada her zaman sessizce gerçekleşen önemli bir yaşam döngüsü etkinliğidir.

Doğada Tozlaşma Nasıl Gerçekleşir?

Polenlerin bir çiçekten diğerine taşınması temelde iki ana faktör vasıtasıyla gerçekleşir; Cansız taşıyıcılar ve canlı taşıyıcılar. Rüzgar ve su gibi cansız taşıyıcılar, polenleri tümüyle raslantı eseri, çevreye rastgele saçarak taşır. Örneğin, çam ağaçları ve tahıllar (buğday, arpa, pirinç, mısır) polenlerini rüzgara teslim eder. İkinci yol da hayvanların yardımıyla gerçekleşen tozlaşmadır. Bitkilerin büyük bir bölümü, polenlerini hedefe ulaştırmak için ne kadar önemli bir iş yaptıklarının farkında bile olmayan böcekler, kuşlar ya da memeli hayvanlar gibi “kuryelerden” yararlanır. Bitkiler, birbirinden güzel görünüşleri ve mis gibi kokularıyla bu hayvanları kendilerine çekerek onlara kendi özlerinden tatlı bir nektar ikram ederler. Bu sırada polenler hayvanların çeşitli uzuvlarına yapışır. Nektarı alan hayvan bitkiden ayrılır ve beraberinde polenleri çiçekten çiçeğe taşırlar.
t s h tozlasma Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Tozlaşmayı Sağlayan Başlıca Hayvanlar

t s h ari Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Arı

Tozlaşma denince akla gelen ilk ve en çalışkan kuryeler kesinlikle bal arılarıdır. Bir arı, kovanına yiyecek toplamak için gün boyunca binlerce çiçeği ziyaret eder. Bu sırada çiçeklere sürtündükçe gövdesindeki minik tüylere milyonlarca polen yapışır. Arı, tatlı nektarı emmek için bir sonraki çiçeğe konduğunda, bacaklarındaki ve gövdesindeki bu polenler yeni çiçeğin dişi organına dökülür. Arıların bu bitmek bilmeyen çalışkanlığı, çiçeklerin çoğalmasına yardımcı olduğu gibi hem kovanlarının hem de bizim hayatımıza gıda açısından da önemli katkılar sağlar.

t s h kelebek Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Kelebek

Rengarenk kanatlarıyla bahçeleri süsleyen kelebekler, doğanın en zarif tozlaşma kuryelerinden biridir. Kelebeklerin ağız yapıları kıvrık bir pipet gibi çalışan uzun bir hortum şeklindedir. Bu sayede, oldukça küçük boyuttaki çiçeklerin merkezlerindeki özlere bile rahatça ulaşırlar. Çiçeğin üzerine konduklarında, uzun bacakları ve narin gövdeleri polenlere değer. Arılar kadar kararlı ve sistemli çalışmasalar da gün boyunca çok uzun mesafeler uçtukları için bitkilerin tozlaşmasını sağlamada çok başarılıdırlar.

Arılar ve kelebeklerin haricinde sinekler, pireler, uğur böcekleri ve karıncalar gibi yüzlerce başka böcek türü de bitkilerin tozlaşmasını sağlar.

t s h guve Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Güve

Genellikle gündüz saatlerini yaprakların altında geçiren güveler, hava karardığında doğanın gece kuryeleri olarak işe koyulurlar. Gece açan çiçekler genellikle soluk renkli (beyaz veya sarı) olur; çünkü bu renkler karanlıkta Ay ışığını daha iyi yansıtır. Güveler, bu çiçeklerin havaya saldığı güçlü ve çekici kokuları izleyerek yollarını bulurlar. Çiçeğin çevresinde uçarken ya da üzerine konduklarında kanatlarına ve bacaklarına polen bulaşır. Onlar da bu polenleri gittikleri bir sonraki çiçeğe aktarırlar.

t s h sinekkusu Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Sinekkuşu

Dünyanın en küçük kuşları olan sinekkuşları, saniyede onlarca kez kanat çırparak havada asılı kalabilen eşsiz canlılardır. Genellikle parlak kırmızı ya da turuncu renkli ve şekilleri tüpü andıran, derin çiçekleri çok severler; çünkü bu çiçeklerin dibinde bolca nektar bulunur. Sinekkuşu uzun ve ince gagasını çiçeğin derinliklerine daldırıp tatlı özü içerken çiçeğin polenleri kuşun alnına ve gagasına güzelce yapışır. Kuş bir başka çiçeğe uçtuğunda polenleri de beraberinde götürür.

t s h yarasa Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Meyve Yarasası

Gece yaşamını seven bazı bitkiler de polenlerini taşıtmak için gece ortaya çıkan yarasaları kullanır. Özellikle tropikal bölgelerde ve çöllerde yaşayan meyve yarasaları, geceleri açan kocaman, beyaz ve güçlü kokulu çiçeklerin kokusunu kilometrelerce uzaktan alabilir. Yarasa, çiçeğin özünü içmek için uzandığında, yüzü ve tüylü gövdesi tümüyle polenle kaplanır. Gecenin karanlığında ağaçtan ağaca uçarlar ve hiç farkında olmadan tropikal meyvelerin ve dev kaktüslerin çoğalmasını sağlarlar.

t s h lemur Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Lemur

Madagaskar’da yaşayan endemik türdeki “Gezgin ağacı”nın tozlaşmasını da dünyanın en büyük tozlaştırıcısı olan lemurlar yapar. Bu ağacın çiçekleri o kadar sert ve büyüktür ki onları açmaya yalnızca lemurların güçlü elleri yeter. Lemur, çiçeğin sert yapraklarını elleriyle aralayıp içindeki tatlı özü yalarken uzun tüylü burnu ve yüzü tümüyle polenle kaplanır. Ağaçtan ağaca zıplarken bu polenleri taşır ve devasa bitkinin üremesine yardım eder.

Bir Başka (Akıllıca) Yöntem

Duvar fesleğeni (Parietaria judaica), özellikle Akdeniz iklimine sahip bölgelerde ve Avrupa’da bulunan duvar dipleri ile yol kenarlarında yetişir. Polenlerini taşımak için doğrudan hayvan kürkleri ve insanların kıyafetlerini kullanır. Çiçeklerinin üzerinde gözle görülmeyecek kadar küçük, yapışkan tüyler bulunur. Kediler, köpekler, kirpiler ya da insanlar duvar diplerinden sürtünerek geçtiği zaman bitkinin polen keseleri patlar ve polenleri, hayvanın tüyüne (ya da pantolonlara) adeta yapışkanla yapıştırılmış gibi tutunur. Taşıyıcı bir başka duvar fesleğenine sürtünürse tozlaşma yolculuğu başarıya ulaşmış olur.
t s h feslegen Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Tozlaşma, hem doğa hem de tarım için yaşamsal önemde bir süreçtir. Bu sürecin bir parçası olan çeşitli hayvan türleri, dünya üzerindeki bitki yaşamını destekleyerek biyoçeşitliliğin korunmasında önemli bir rol oynar. Bu nedenle tozlaşmayı sağlayan hayvanların korunması, sürdürülebilir çevre politikalarının vazgeçilmez bir parçasıdır.

Çağlar Sunay

ANA SAYFA
BİLİM VE YAŞAM
KÜLTÜR VE SANAT
ZEKÂ VE BECERİ
SATRANÇ
KODLAMA EĞİTİMLERİ
DÜNYAMIZ VE CANLILAR

Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

DÜNYAMIZ VE CANLILAR

Çağlar Sunay

Çiçeklerin rengarenk yaprakları ile çevreye yaydıkları mis gibi kokular aslında doğadaki en dikkat çeken davetiyelerdir. Tozlaşma, bitkilerin çoğalabilmesi ve meyve verebilmesi için gerçekleşen yaşamsal bir doğa olayıdır. Çiçeklerde üretilen ve polen denen minik tozların, aynı türden bir çiçeğe ulaşması gerekir. İşte, polenlerin bir çiçekten bir başka çiçeğe taşınmasına “tozlaşma” denir. Tozlaşma gerçekleştiğinde bitki tohum üretmeye, ardından da hepimizin severek yediği elma, çilek, badem ya da domates gibi yüzlerce lezzetli meyveyi büyütmeye başlar. Tozlaşma, bitkilerin soyunu sürdürebilmesi için doğada her zaman sessizce gerçekleşen önemli bir yaşam döngüsü etkinliğidir.

Doğada Tozlaşma Nasıl Gerçekleşir?

Polenlerin bir çiçekten diğerine taşınması temelde iki ana faktör vasıtasıyla gerçekleşir; Cansız taşıyıcılar ve canlı taşıyıcılar. Rüzgar ve su gibi cansız taşıyıcılar, polenleri tümüyle raslantı eseri, çevreye rastgele saçarak taşır. Örneğin, çam ağaçları ve tahıllar (buğday, arpa, pirinç, mısır) polenlerini rüzgara teslim eder. İkinci yol da hayvanların yardımıyla gerçekleşen tozlaşmadır. Bitkilerin büyük bir bölümü, polenlerini hedefe ulaştırmak için ne kadar önemli bir iş yaptıklarının farkında bile olmayan böcekler, kuşlar ya da memeli hayvanlar gibi “kuryelerden” yararlanır. Bitkiler, birbirinden güzel görünüşleri ve mis gibi kokularıyla bu hayvanları kendilerine çekerek onlara kendi özlerinden tatlı bir nektar ikram ederler. Bu sırada polenler hayvanların çeşitli uzuvlarına yapışır. Nektarı alan hayvan bitkiden ayrılır ve beraberinde polenleri çiçekten çiçeğe taşırlar.
t s h tozlasma Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Tozlaşmayı Sağlayan Başlıca Hayvanlar

t s h ari Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Arı

Tozlaşma denince akla gelen ilk ve en çalışkan kuryeler kesinlikle bal arılarıdır. Bir arı, kovanına yiyecek toplamak için gün boyunca binlerce çiçeği ziyaret eder. Bu sırada çiçeklere sürtündükçe gövdesindeki minik tüylere milyonlarca polen yapışır. Arı, tatlı nektarı emmek için bir sonraki çiçeğe konduğunda, bacaklarındaki ve gövdesindeki bu polenler yeni çiçeğin dişi organına dökülür. Arıların bu bitmek bilmeyen çalışkanlığı, çiçeklerin çoğalmasına yardımcı olduğu gibi hem kovanlarının hem de bizim hayatımıza gıda açısından da önemli katkılar sağlar.

t s h kelebek Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Kelebek

Rengarenk kanatlarıyla bahçeleri süsleyen kelebekler, doğanın en zarif tozlaşma kuryelerinden biridir. Kelebeklerin ağız yapıları kıvrık bir pipet gibi çalışan uzun bir hortum şeklindedir. Bu sayede, oldukça küçük boyuttaki çiçeklerin merkezlerindeki özlere bile rahatça ulaşırlar. Çiçeğin üzerine konduklarında, uzun bacakları ve narin gövdeleri polenlere değer. Arılar kadar kararlı ve sistemli çalışmasalar da gün boyunca çok uzun mesafeler uçtukları için bitkilerin tozlaşmasını sağlamada çok başarılıdırlar.

Arılar ve kelebeklerin haricinde sinekler, pireler, uğur böcekleri ve karıncalar gibi yüzlerce başka böcek türü de bitkilerin tozlaşmasını sağlar.

t s h guve Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Güve

Genellikle gündüz saatlerini yaprakların altında geçiren güveler, hava karardığında doğanın gece kuryeleri olarak işe koyulurlar. Gece açan çiçekler genellikle soluk renkli (beyaz veya sarı) olur; çünkü bu renkler karanlıkta Ay ışığını daha iyi yansıtır. Güveler, bu çiçeklerin havaya saldığı güçlü ve çekici kokuları izleyerek yollarını bulurlar. Çiçeğin çevresinde uçarken ya da üzerine konduklarında kanatlarına ve bacaklarına polen bulaşır. Onlar da bu polenleri gittikleri bir sonraki çiçeğe aktarırlar.

t s h sinekkusu Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Sinekkuşu

Dünyanın en küçük kuşları olan sinekkuşları, saniyede onlarca kez kanat çırparak havada asılı kalabilen eşsiz canlılardır. Genellikle parlak kırmızı ya da turuncu renkli ve şekilleri tüpü andıran, derin çiçekleri çok severler; çünkü bu çiçeklerin dibinde bolca nektar bulunur. Sinekkuşu uzun ve ince gagasını çiçeğin derinliklerine daldırıp tatlı özü içerken çiçeğin polenleri kuşun alnına ve gagasına güzelce yapışır. Kuş bir başka çiçeğe uçtuğunda polenleri de beraberinde götürür.

t s h yarasa Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Meyve Yarasası

Gece yaşamını seven bazı bitkiler de polenlerini taşıtmak için gece ortaya çıkan yarasaları kullanır. Özellikle tropikal bölgelerde ve çöllerde yaşayan meyve yarasaları, geceleri açan kocaman, beyaz ve güçlü kokulu çiçeklerin kokusunu kilometrelerce uzaktan alabilir. Yarasa, çiçeğin özünü içmek için uzandığında, yüzü ve tüylü gövdesi tümüyle polenle kaplanır. Gecenin karanlığında ağaçtan ağaca uçarlar ve hiç farkında olmadan tropikal meyvelerin ve dev kaktüslerin çoğalmasını sağlarlar.

t s h lemur Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Lemur

Madagaskar’da yaşayan endemik türdeki “Gezgin ağacı”nın tozlaşmasını da dünyanın en büyük tozlaştırıcısı olan lemurlar yapar. Bu ağacın çiçekleri o kadar sert ve büyüktür ki onları açmaya yalnızca lemurların güçlü elleri yeter. Lemur, çiçeğin sert yapraklarını elleriyle aralayıp içindeki tatlı özü yalarken uzun tüylü burnu ve yüzü tümüyle polenle kaplanır. Ağaçtan ağaca zıplarken bu polenleri taşır ve devasa bitkinin üremesine yardım eder.

Bir Başka (Akıllıca) Yöntem

Duvar fesleğeni (Parietaria judaica), özellikle Akdeniz iklimine sahip bölgelerde ve Avrupa’da bulunan duvar dipleri ile yol kenarlarında yetişir. Polenlerini taşımak için doğrudan hayvan kürkleri ve insanların kıyafetlerini kullanır. Çiçeklerinin üzerinde gözle görülmeyecek kadar küçük, yapışkan tüyler bulunur. Kediler, köpekler, kirpiler ya da insanlar duvar diplerinden sürtünerek geçtiği zaman bitkinin polen keseleri patlar ve polenleri, hayvanın tüyüne (ya da pantolonlara) adeta yapışkanla yapıştırılmış gibi tutunur. Taşıyıcı bir başka duvar fesleğenine sürtünürse tozlaşma yolculuğu başarıya ulaşmış olur.
t s h feslegen Tozlaşmayı Sağlayan Hayvanlar

Tozlaşma, hem doğa hem de tarım için yaşamsal önemde bir süreçtir. Bu sürecin bir parçası olan çeşitli hayvan türleri, dünya üzerindeki bitki yaşamını destekleyerek biyoçeşitliliğin korunmasında önemli bir rol oynar. Bu nedenle tozlaşmayı sağlayan hayvanların korunması, sürdürülebilir çevre politikalarının vazgeçilmez bir parçasıdır.

Çağlar Sunay

8 Haziran 1992’de Dünya Okyanus Günü kutlanmaya başlandı.

 

08 haziran 8 Haziran

 

Okyanusların iklimin en önemli öğesi olduğuna ve yeryüzündeki yaşamın sağlıklı bir şekilde ayakta durabilmesi için okyanusların yaşamsal önem taşıdığına yönelik farkındalık yaratmak için her yıl 8 Haziran’da Dünya Okyanus Günü kutlanır. Bu günde dünya çapında çeşitli etkinlikler düzenlenir.

AYIN TAMAMI