ÇOCUKLARIN BİLGİ BANKASI KUMBARA DERGİSİ TÜRKİYE İŞ BANKASI’NIN ÇOCUKLARA ARMAĞANIDIR

KUMBARA DERGİSİ TÜRKİYE İŞ BANKASI’NIN ÇOCUKLARA ARMAĞANIDIR

Gökyüzünde Bu Ay

Görsel kaynağı: NASA APOD; Juan Carlos Casado

Yaşasın yaz geldi! Evet seviniyoruz ama geceler bu ay çok kısa. Hatta biliyorsunuz en kısa gece de bu ayda. Neyse ki haziranın kısa geceleri, gökyüzü tutkunlarını asla eli boş göndermiyor. Ay-gezegen yakınlaşmaları mı istersiniz, göktaşı yağmuru mu, yoksa derin uzay nesneleri mi? Haydi gelin, yaz gündönümünü yani haziranın en kısa gecesini örnek olarak seçelim ve bizleri bu ay neler bekliyor hep birlikte görelim!

Venüs ve Mars, Jüpiter’in dibinden geçiyor!

Günlerden 21 Haziran… Yılın en uzun gününün akşamı; tabii kuzey yarıkürede yaşayan bizler için! Güneş saatlerce gökyüzünde kaldıktan sonra en sonunda batmış. Doğudan yükselen Yaz Üçgeni ve Samanyolu yazın başladığını haber veriyor. Üstelik başınızı kaldırıp uzun süre baktığınızda gökyüzünün size başka sürprizleri de olacak. Yaz aylarının göktaşı yağmurları bereketlidir. Belki Çalgı’dan (Lyrid) belki de Kalkan’dan (Scutid) gelecekler. Bu gece sizin payınıza da birkaç kayan yıldız düşer mutlaka!

21 Haziran, akşam.

Bir dürbününüz ya da teleskopunuz varsa sonraki birkaç saatin nasıl geçtiğini anlamayabilirsiniz. Hiç üşümeden, saatlerce gözlem yaparak o bulutsu senin, bu yıldız kümesi benim, gecenizi gece edebilirsiniz! Çünkü Samanyolu’nun çevresi derin uzay nesneleri bakımından bir vaha gibidir (üstteki resimleri sağa doğru kaydırın ve görün).

Sabaha karşı takvimler artık 22 Haziran 2022’yi gösterirken daha birkaç saat önce batan Güneş yeniden ufuktan -tabii doğudan değil kuzeydoğudan- yükselmeye hazırlanırken bu kez sizi başka etkili bir manzara karşılayacak.

22 Haziran, sabah.

Gezegenler tıpkı ipe dizilmiş gibi ve yanlarına biricik uydumuzu da almışlar. Yukarıdan aşağıya ya da güneyden doğuya doğru birlikte sayalım: Satürn, Jüpiter, son dördün evresindeki Ay, Mars, Venüs, hemen Venüs’ün yanı başında Boğa Takımyıldızı’ndaki açık yıldız kümesi Ülker yani Yedi Kız Kardeşler ve ufkun hemen üzerinde de Merkür… Bu denli kısa bir gece için bu kadarı da çok mu diyorsunuz? O zaman şunu da ekleyelim: Teleskopu olanlar Mars ile Venüs’ün arasındaki Uranüs’ü de görebilir!

22 Haziran, sabah.

Evet, insan düşünmeden edemiyor: Acaba gün doğmasa karşımıza başka ne sürprizler çıkacak? Elbette haziranın her gecesi böyle verimli geçecek değil ve tabii ki her yıl haziranda gezegenler bu seneki konumlarında olmaz. Ama emin olun, ılık haziran gecelerini yıldızlı gökyüzü altında geçirmenin tadı hep bambaşka olacak. Peki, bu haziranda geceleri gökyüzünde bizleri başka neler bekliyor, merak ediyor musunuz? O halde aşağıdaki gökyüzü takviminin günlerine dokunmanız yeterli.

Haziran ayı gökyüzü takvimi

Gökyüzünde haziran ayında neler olacağını aşağıdaki takvimde detaylı görebilirsiniz.

01haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

1

Çarşamba

02haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

2

Perşembe

03haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

3

Cuma

04haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

4

Cumartesi

05haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

5

Pazar

Satürn tersinir hareketine başlıyor.

06haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

6

Pazartesi

07haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

7

Salı

Ay ilk dördün evresinde

08haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

8

Çarşamba

09haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

9

Perşembe

10haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

10

Cuma

Koç (Arietid) göktaşı yağmuru

11haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

11

Cumartesi

12haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

12

Pazar

13haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

13

Pazartesi

14haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

14

Salı

Ay dolunay evresinde

15haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

15

Çarşamba

16haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

16

Perşembe

17haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

17

Cuma

18haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

18

Cumartesi

Ay-Satürn yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda)

19haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

19

Pazar

20haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

20

Pazartesi

21haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

21

Salı

Ay son dördün evresinde, yaz gündönümü, Ay-Jüpiter yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda)

22haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

22

Çarşamba

Ay-Mars yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda)

23haziran2022 2 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

23

Perşembe

Merkür sabah gökyüzünde en yüksek noktada

24haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

24

Cuma

25haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

25

Cumartesi

26haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

26

Pazar

Ay-Venüs yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda)

27haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

27

Pazartesi

Çoban (Bootid) göktaşı yağmuru

28haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

28

Salı

29haziran2022 2 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

29

Çarşamba

Ay yeniay evresinde

30haziran2022 1 Bir Yaz Gündönümü Rüyası

30

Perşembe

Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.

Mayıs ayı muhteşem bir gezegen yakınlaşmasıyla açılıyor! Hem de ayın ilk gününde ve ilk saatlerinde! Bir başka yakınlaşmaysa ayın sonunda, yine sabaha karşı… Pazar sabahları erken kalkmak için bir neden bulmak kolay değil, tabii ki… Ama 1 Mayıs ve 29 Mayıs pazar sabahları güneş doğmadan bir buçuk saat önce kalktığınızda göreceğiniz bu yakınlaşmalar, unutulmayacak cinsten olacak. Bizden söylemesi!

Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.

Bu köşenin meraklıları, gezegenlerin nerelerde gezdiğini, ne sıklıkla buluştuğunu ve ne muhteşem görüntüler ortaya çıkardıklarını iyi bilir. Bu ay da bu buluşmaların en özellerinden ikisi yaşanacak. Jüpiter ile Venüs, 1 Mayıs sabahı aralarında yalnızca 0,25 derece kalacak kadar -bir başka deyişle bir yarım ayın içine sığacak kadar- yakınlaşacak. Venüs -4,1 kadir Jüpiter de -2,1 kadir parlaklığında olacak. Yani ikisi de bir hayli parlak olacak ve Balık takımyıldızı içinde yer alacaklar.
Gökyüzünde Orion’un olduğu bölgeye derinlemesine bakınca sizi bekleyen sürprizleri ikinci ve üçüncü resimlerde göreceksiniz. Noktalı sarı daireler yıldız kümelerini, yeşil karelerse bulutsuları gösteriyor.

Aralık 2020’de Jüpiter ile Satürn yine böyle dip dibe gelmişti. Her ikisi de dış gezegen olan bu devlerin yakınlaşması, birkaç gün boyunca izlenebilmişti. Oysa bu kez Venüs’ün bir iç gezegen olması ve sonraki günlerde hızla Jüpiter’den uzaklaşması bu yakınlaşmayı daha da özel yapıyor. Venüs, Güneş’e doğru yaklaşırken Jüpiter yükselmeye, Mars ile Satürn’ün yanına doğru koşar adım ilerlemeye devam edecek.

Eğer bir dürbününüz ya da teleskopunuz varsa ortaya çıkacak görüntüyü yakından izlemek daha da keyifli olacaktır. Çünkü Venüs-Jüpiter yakınlaşmasını gösteren aşağıdaki son görselde göreceğiniz gibi Venüs, Jüpiter’e sanki uzaktaki uydularından biriymişçesine yakın olacak. Eğer elinizdeki optik aracın büyütmesi yeterliyse bu iki gezegeni tek bir karede görebilir, hatta fotoğraflarını çekebilirsiniz.

Eğer bir teleskopunuz varsa, Venüs’ü Jüpiter’in uyduları arasına karışmış gibi görebilirsiniz!
29 Mayıs’ta da gün doğumundan üç saat kadar önce doğan Jüpiter (bu kez), Mars ile yakınlaşacak. Venüs ile olan yakınlaşmasındaki kadar dip dibe olmasalar da gezegenlerin arasında yalnızca 0,63 derece kalacak. Yani araları bir dolunaydan biraz daha açık olacak! Buluşma sırasında Jüpiter -2,3 kadir ve Mars da 0,7 kadir parlaklığında olacak.
Sonuç olarak, gezegenlerin bu buluşmaları kaçmaz! Ama kaçırırsanız da canınızı çok sıkmayın. Çünkü Mayıs’ın öteki günlerinde de gezegenler hem Ay ile hem de yanlarına gelecek öteki gezegenlerle başka buluşmalar sergileyecek. Üstelik ayın başında Kova göktaşı yağmurunu oluşturan göktaşları tam da aynı bölgeden kaynağını alacak. Hangisini nerede, ne zaman göreceğiz mi diyorsunuz? Ayrıntılar hemen aşağıdaki Mayıs ayı gökyüzü takviminde!

Mayıs ayı gökyüzü takvimi

Mayıs’ın hangi günü gökyüzünde bizleri neler bekliyor, merak ediyor musunuz? O halde aşağıdaki gökyüzü takviminin günlerine tıklamanız yeterli…

01mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

1

Pazar

Venüs-Jüpiter yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda)
02mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

2

Pazartesi

03mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

3

Salı

04mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

4

Çarşamba

05mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

5

Perşembe

06mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

6

Cuma

Kova (η-Aquariid) göktaşı yağmuru
07mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

7

Cumartesi

08mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

8

Pazar

09mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

9

Pazartesi

Ay ilk dördün evresinde
10mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

10

Salı

11mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

11

Çarşamba

12mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

12

Perşembe

13mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

13

Cuma

14mayis2022 2 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

14

Cumartesi

15mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

15

Pazar

16mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

16

Pazartesi

Ay dolunay evresinde, tam Ay tutulması (Türkiye’den gözlenemiyor)
17mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

17

Salı

18mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

18

Çarşamba

19mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

19

Perşembe

20mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

20

Cuma

21mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

21

Cumartesi

22mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

22

Pazar

Ay-Satürn yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda), Ay son dördün evresinde
23mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

23

Pazartesi

24mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

24

Salı

Ay-Mars yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda)
25mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

25

Çarşamba

Ay-Jüpiter yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda)
26mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

26

Perşembe

27mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

27

Cuma

Ay-Venüs yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda)
28mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

28

Cumartesi

29mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

29

Pazar

Jüpiter-Mars yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda)
01 nisan 2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

30

Pazartesi

Ay yeniay evresinde
31mayis2022 Venüs ve Mars Jüpiter’in dibinden geçiyor!

31

Salı

Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.

Orion’u (ve hazinelerini) görmek için son şanslar!

Görsel kaynağı: Wikipedia
Hani insanlar der ya; “Yaz bitmeden son kez denize gireyim, bahar bitmeden erik yiyeyim, sonbahar bitmeden dökülen yaprakların üstünde çıtır çıtır yürüyeyim…” İşte biz gökbilimseverler de Orion (Avcı) takımyıldızını ve onun içinde barındırdığı derin uzay nesnelerini görmeden kışa veda etmek istemeyiz. Özellikle dürbünü ve teleskopu olanlarımız… Çünkü Orion’u olanca heybetiyle görmek başlı başına çok güzeldir, ama içindeki hazineleri keşfetmek için dürbün, hatta teleskop şarttır.

Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.

Baharın gelmesiyle birlikte Kış Üçgeni artık batıya kaydı ve onu oluşturan takımyıldızlar, yani Orion, Büyük Köpek ve Küçük Köpek, giderek daha erken batıyorlar. Hele Orion, Nisan’da günbatımından üç saat kadar sonra ufkun altına inmiş oluyor bile. Bu nedenle onunla birkaç aylığına vedalaşmak için iyi bir fırsat… Ayrıca içinde yer alan bulutsu (Nebula) ve yıldız kümeleriyle de: Orion Bulutsusu (M42), Atbaşı Bulutsusu, Trapez Açık Yıldız Kümesi… Aslında derinlemesine baktıkça -uzayın her köşesi gibi- burada da çok şey bulursunuz. Ama biz en önemlilerine kısaca göz atalım…
Gökyüzünde Orion’un olduğu bölgeye derinlemesine bakınca sizi bekleyen sürprizleri ikinci ve üçüncü resimlerde göreceksiniz. Noktalı sarı daireler yıldız kümelerini, yeşil karelerse bulutsuları gösteriyor.

Orion Bulutsusu (M42)

Bu bölge, yani Orion Bulutsusu ve yakın çevresi tam bir yıldız doğumhanesi! Çünkü bulutsular, ömrünün sonunda patlayan yıldızların geride bıraktığı gazlar ve tozlardır. Yeni yıldızlar da işte bu “küllerden” doğar!

Hubble Uzay Teleskopu’nun (HUT) gözünden Orion bulutsusu.
Görsel kaynağı: NASA

Trapez Açık Yıldız Kümesi (Yamuk Küme)

İşte bu geniş ve bereketli bölgenin bir başka öğesi de yine Orion Bulutsusu’nun içinde yer alır: Trapez Açık Yıldız Kümesi ya da Yamuk Küme. Bu yıldız kümesini ta 1617’de ilk keşfeden, Galileo Galilei olmuş, en parlak üç yıldızını çizmişti; ancak onları çevreleyen Orion Bulutsusu’nu -ne hikmetse- gözden kaçırmıştı. Ama aslında dört parlak yıldızı kolayca seçilebilen bu açık yıldız kümesi tam da Orion Bulutsusu’nun kalbinde yer alıyor.

Yamuk Küme’nin normal (solda) ve kızılötesi görüntüleri (Kaynak: HUT)
Görsel kaynağı: NASA

Atbaşı Bulutsusu

Avcı’nın en ünlü bulutsularından biri de Atbaşı Bulutsusu’dur. Bir atın başına gerçekten çok benzeyen bu bulutsuya şeklini veren, öndeki siyah gaz bulutlarının arkadaki kırmızı ışıma üzerinde yer almasıdır. (Aşağıdaki fotoğrafta bunu daha iyi görebillirsiniz.) Bu bulutsuyu 1888’de ilk keşfedense Williamina Fleming adlı bir kadın gökbilimci olmuştur.

Yine HUT’un çektiği Atbaşı Bulutsusu
Görsel kaynağı: Wikipedia

Görsel kaynağı: Wikipedia (ESO)

Alev Bulutsusu

Orion’daki başka bir ilgi çekici bulutsu da Alev Bulutsusu’dur. Atbaşı Bulutsusu’na çok yakındır; Alnitak’ın hemen diğer tarafında… Dürbünle hatta teleskopla baktığınızda bile ikisini birlikte görebilirsiniz. Alev Bulutsusu’nun merkezinde de bir yıldız kümesi vardır, yine genç yıldızların doğum yeri…
Görsel kaynağı: NASA

Yukarıdaki fotoğrafta Orion Bulutsusu (sağda), Atbaşı Bulutsusu ve Alev Bulutsusu’nu (sol altta yan yanalar) bir arada görüyorsunuz… Soldaki üç parlak yıldız ise Avcı’nın belini oluşturan Alnitak, Alnilam ve Mintaka (aşağıdan yukarıya doğru). Gördüğünüz gibi Avcı’da adım başı bir derin uzay nesnesiyle karşılaşıyorsunuz! Eğer bu konu ilginizi çektiyse daha fazlasını keşfetmeyi size bırakıyor ve Nisan’da gökyüzünde bizi bekleyen diğer güzelliklerle devam ediyoruz.
Görsel kaynağı: Wikipedia (Rogelio Bernal Andreo, APOD, NASA)

Nisan ayı gökyüzü takvimi

Nisan’ın hangi günü gökyüzünde bizleri neler bekliyor, merak ediyor musunuz? O halde aşağıdaki gökyüzü takviminin günlerine tıklamanız yeterli…
01 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

1

Cuma

02 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

2

Cumartesi

Ay yeniay evresinde
03 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

3

Pazar

04 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

4

Pazartesi

05 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

5

Salı

Satürn-Mars yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda)
06 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

6

Çarşamba

07 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

7

Perşembe

08 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

8

Cuma

09 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

9

Cumartesi

Ay ilk dördün evresinde
10 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

10

Pazar

11 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

11

Pazartesi

12 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

12

Salı

13 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

13

Çarşamba

14 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

14

Perşembe

15 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

15

Cuma

16 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

16

Cumartesi

Ay dolunay evresinde
17 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

17

Pazar

18 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

18

Pazartesi

19 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

19

Salı

20 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

20

Çarşamba

21 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

21

Perşembe

22 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

22

Cuma

Çalgı (Lyrid) göktaşı yağmuru
23 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

23

Cumartesi

Ay son dördün evresinde
24 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

24

Pazar

Ay-Satürn yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda)
25 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

25

Pazartesi

26 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

26

Salı

Ay-Mars yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda)
27 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

27

Çarşamba

Ay-Venüs-Jüpiter yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda)
28 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

28

Perşembe

29 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

29

Cuma

Merkür akşam gökyüzünde en yüksek noktada
30 nisan 2022 Orion’u Görmek İçin Son Şanslar!

30

Cumartesi

Venüs-Jüpiter yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda); Ay yeniay evresinde; parçalı güneş tutulması (Türkiye’den gözlenemiyor)

Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.

Geçtiğimiz sonbahar akşamları gün batımından sonra batıda ışıldayan ve üst üste dizilen gezegenler bir iki aylığına toplantılarına ara vermişti! Ama bu ay bir kez daha buluşmaya hazırlanıyorlar. Martın son günlerinde, gün doğumundan önce uyanmaya değecek bir buluşma hem de!

Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.

Heyet 1

Geçen ay Satürn’ün Güneş’in arkasından dolandığını ve marttan itibaren sabahları görünmeye başlayacağını söylemiştik. İşte, şimdi o da sabah gökyüzünde iyice yükseliyor ve martın sonunda Mars’ın çok yakınına kadar geliyor. Hatta önümüzdeki ay Mars’ı geride bırakıp batıya doğru ilerlemeye başlayacak; daha doğrusu bize ilerliyormuş gibi görünecek.

Önceki ay, akşam gökyüzüne veda edip sabah gökyüzüne geçen Venüs de şubatta hızla yükselmiş ve 24 Şubat’ta sabah gökyüzünde en yüksek noktaya ulaşmıştı. Martın 12’sinde Mars’la yakınlaştıktan sonra o da “heyet”in toplantısında yer almak üzere ay sonuna dek aynı bölgede oyalanacak. Ancak Nisan’dan itibaren Venüs’ün hızla alçaldığını, yani sabahları giderek daha geç doğduğunu göreceksiniz.

Heyet 2

İşte, 28 Mart sabahı bu üç gezegenin, yani Satürn, Mars ve Venüs’ün yanına incecik bir hilâl de gelecek ve dörtlü bir “heyet” oluşturmuş olacaklar. Bize de -daha doğrusu gün doğmadan önce yataktan kalkabilenlere!- muhteşem bir görsel şölen izlemek kalacak. Daha yakından bakınca, bu dörtlünün yukarıdaki gibi gökyüzünde çok dar bir alanda toplanmış olduğunu göreceksiniz. Martın son üç gününde de aynı gösteri bu kez Ay olmadan yinelenecek. Günden güne manzaranın nasıl değişeceğini aşağıdaki resimlerde görebilirsiniz.

Bu dört resme daha dikkatli bakarsanız, Jüpiter’in de gezgenler heyetinin toplantısına, sanki biraz geç kalmış gibi uzaktan katılmaya çalıştığını fark edebilirsiniz. Ancak Jüpiter’in doğuşunu görmek istiyorsanız, doğu ufkunun açık olduğu bir gözlem noktası bulmanız şart. Çünkü Jüpiter, 5 Mart’ta Güneş’in arkasından dolandıktan, yani akşam gökyüzünden ayrılıp sabah gökyüzüne geçtikten sonra giderek daha erken doğmaya başlasa da onu aydınlanmaya başlayan gökyüzünde seçmek zor. Mart sonunda gün doğumundan yalnızca yarım saat önce ufuk çizgisinin üzerine çıkmış olacak.

Martın ilk günlerinde sabahları keskin gözlüler Merkür’ü Satürn’le birlikte doğu ufkunun hemen üzerinde görmeye çalışabilir. Sonraki günlerde hızlı gezegen son sürat Güneş’e yaklaşmaya başlayacak ve iyice gözden kaybolacak. Yukarıda söz ettiğimiz gibi Satürn batı yönünde ilerleyerek Venüs ile Mars’ın yanına yaklaşacak; Jüpiter de onu daha geriden izleyecek.

Mart ayı gökyüzü takvimi

Martın hangi gününde gökyüzünde bizleri neler bekliyor diye merak ediyor musunuz? O halde aşağıdaki gökyüzü takviminin günlerine tıklamanız yeterli…

01 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

1

Salı

Merkür-Satürn-Ay yakınlaşması (gün doğumundan hemen önce doğuda)
02 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

2

Çarşamba

Ay yeniay evresinde
03 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

3

Perşembe

04 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

4

Cuma

05 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

5

Cumartesi

Jüpiter Güneş’in arkasından geçiyor
06 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

6

Pazar

07 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

7

Pazartesi

08 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

8

Salı

09 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

9

Çarşamba

10 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

10

Perşembe

Ay ilk dördün evresinde
11 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

11

Cuma

12 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

12

Cumartesi

13 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

13

Pazar

14 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

14

Pazartesi

15 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

15

Salı

16 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

16

Çarşamba

Venüs-Mars yakınlaşması (gün doğumundan önce doğuda)
17 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

17

Perşembe

18 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

18

Cuma

Ay dolunay evresinde
19 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

19

Cumartesi

20 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

20

Pazar

İlkbahar ekinoksu (gece ve gündüz süreleri eşit)
21 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

21

Pazartesi

22 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

22

Salı

23 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

23

Çarşamba

24 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

24

Perşembe

25 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

25

Cuma

Ay son dördün evresinde
26 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

26

Cumartesi

27 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

27

Pazar

28 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

28

Pazartesi

Ay-Mars-Venüs-Satürn yakınlaşması
29 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

29

Salı

Venüs-Satürn yakınlaşması
30 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

30

Çarşamba

31 mart Gezegen Heyeti Yeniden Toplanıyor!

31

Perşembe

Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.

Yılın en yıldızlı zamanı geldi çattı! Şubat ayı, gökyüzünün en parlak yıldızlarını görmek için muhteşem bir fırsat sunar! Üstelik gün batımından sonra gökyüzünde dev bir altıgen de yükselmeye başlar: Kış Altıgeni. Her köşesi altı farklı takımyıldızdan geçen, içinden Samanyolu’nun aktığı bu hayali altıgene ve şubatın öteki sürprizlerine hazır mısınız?

Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.

Şubat geceleri, kuzey yarıkürede yaşayanlar için gökyüzünün en parlak yıldızlarını ve birbirinden ilginç gök cisimlerini içinde barındıran takımyıldızların en uzun süre görülebildiği gecelerdir. Eğer bulutsuz ve aysız bir gecede ışık kirliliğinden uzak bir yer bulup sıkı sıkı giyinirseniz, saatlerce gözlem yapmanıza yetecek bir gökyüzü sizi karşılar.

Karşınıza, tam ortasından Samanyolu’nun geçtiği, köşelerinde en parlak yıldızların yer aldığı devasa bir altıgen çıkar: Kış Altıgeni…

Şubat geceleri güneye doğru baktığınızda karşınıza çıkan bu manzaradaki altıgeni görebiliyor musunuz?
“Kış Üçgeni’ni biliyorduk ama Kış Altıgeni de nereden çıktı?” diye sorduğunuzu duyar gibiyiz. Yaz Üçgeni ve Kış Üçgeni gibi Kış Altıgeni de gökyüzünün belli bir bölgesindeki parlak yıldızlardan geçen hayali bir şekildir tıpkı takımyıldızları gibi… İşte, bu altıgenin altı köşesini, kış gecelerinin en görkemli takımyıldızlarının en parlak yıldızları oluşturur. Rigel Avcı’nın, Polluks İkizler’in, Aldebaran Boğa’nın, Kapella Arabacı’nın, Prokyon Küçük Köpek’in ve Sirius da Büyük Köpek’in en parlak yıldızıdır.
Kış Altıgeni’ni oluşturan yıldızlar ve altıgenin içinde kesikli çizgilerle Kış Üçgeni.

Tahmin edeceğiniz gibi Kış Üçgeni de bu altıgenin içinde yer alır; hatta iki yıldızları (Sirius ve Prokyon) ortaktır. Kış Altıgeni’nin tam ortasında kalan Avcı’nın ikinci en parlak yıldızı Betelgüz, Kış Üçgeni’nin öteki köşesini oluşturur.

Aralıktan marta dek rahatlıkla görülebilen ancak en uygun gözlem konumuna şubatta ulaşan Kış Altıgeni’ne dair her şey bu yıldızlardan ibaret değil! Kış gökyüzünde parlak yıldızların yoğunlaştığı, üstelik içinden Samanyolu’nun da geçtiği bu bölgede pek çok derin uzay nesnesi de yer alır. Bazılarını dürbünle, bazılarını ancak teleskopla görebileceğiniz bu hazineler arasında Avcı’daki Orion ve At Başı bulutsuları, Arabacı’daki M36, M37 ve M38 açık yıldız kümeleri, İkizler’deki M35 açık yıldız kümesi en dikkat çekenlerdir.

Siz de bu ay bir gece önce bu takımyıldızları, sonra da Kış Altıgeni’ni bulmaya çalışın. Bu gözlemi evinizin balkonundan bile yapmanız mümkün; çünkü bu altıgenin köşeleri gerçekten parlak! Yapmanız gereken tek şey 21:00 sularında güneye doğru bakmanız… Arkadaşlarınıza ve ailenize de bu devasa altıgeni gösterin mutlaka. Eğer bir dürbününüz ya da teleskopunuz varsa, altıgenin içindeki hazineleri keşfe de çıkabilirsiniz. Şimdiden iyi gözlemler…

Şubat ayı gökyüzü takvimi

Geçen ay sabah gökyüzünde etkileyici dizilimini izlediğimiz gezegenlerden üçü -Venüs, Merkür ve Satürn- bu ay akşam gökyüzüne geçiyorlar ve gün doğumundan önce güneydoğu ufkunun üzerinde ışıldamaya başlıyorlar. Jüpiter ise gün batımından sonra bir süre daha batıda görünmeye devam ediyor. Şubat’ta gökyüzünde bizleri başka neler bekliyor, merak ediyor musunuz? O halde aşağıdaki gökyüzü takviminin günlerine tıklamanız yeterli…

01subat Kış Altıgeni Karşınızda!

1

Salı

Ay yeniay evresinde
02subat Kış Altıgeni Karşınızda!

2

Çarşamba

03subat Kış Altıgeni Karşınızda!

3

Perşembe

Ay-Jüpiter yakınlaşması
04subat Kış Altıgeni Karşınızda!

4

Cuma

Satürn Güneş’in arkasından geçiyor
05subat Kış Altıgeni Karşınızda!

5

Cumartesi

06subat Kış Altıgeni Karşınızda!

6

Pazar

07subat Kış Altıgeni Karşınızda!

7

Pazartesi

08subat Kış Altıgeni Karşınızda!

8

Salı

Ay ilk dördün evresinde, Merkür sabah gökyüzünde en yüksek noktada
09subat Kış Altıgeni Karşınızda!

9

Çarşamba

Venüs sabah gökyüzünde en yüksek parlaklığa erişiyor
10subat Kış Altıgeni Karşınızda!

10

Perşembe

11subat Kış Altıgeni Karşınızda!

11

Cuma

12subat Kış Altıgeni Karşınızda!

12

Cumartesi

13subat Kış Altıgeni Karşınızda!

13

Pazar

Venüs-Mars yakınlaşması
14subat Kış Altıgeni Karşınızda!

14

Pazartesi

15subat Kış Altıgeni Karşınızda!

15

Salı

16subat Kış Altıgeni Karşınızda!

16

Çarşamba

Ay dolunay evresinde
17subat Kış Altıgeni Karşınızda!

17

Perşembe

18subat Kış Altıgeni Karşınızda!

18

Cuma

19subat Kış Altıgeni Karşınızda!

19

Cumartesi

20subat Kış Altıgeni Karşınızda!

20

Pazar

21subat Kış Altıgeni Karşınızda!

21

Pazartesi

22subat Kış Altıgeni Karşınızda!

22

Salı

23subat Kış Altıgeni Karşınızda!

23

Çarşamba

24subat Kış Altıgeni Karşınızda!

24

Perşembe

Ay son dördün evresinde
25subat Kış Altıgeni Karşınızda!

25

Cuma

26subat Kış Altıgeni Karşınızda!

26

Cumartesi

27subat Kış Altıgeni Karşınızda!

27

Pazar

Ay-Mars-Venüs yakınlaşması
28subat Kış Altıgeni Karşınızda!

28

Pazartesi

Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.

21 Haziran yaz gündönümü.

 

21 haziran 21 Haziran

 

Dünya’nın ekseninin eğik olması nedeniyle her yıl 21 Haziran’da Kuzey Yarım Küre’de en uzun gündüz, en kısa gece yaşanır. Bu tarih Kuzey Yarım Küre için yazın, Güney Yarım Küre için de kışın başlangıcıdır. Bu günden sonra Kuzey Yarım Küre’de gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya başlar.

AYIN TAMAMI