ÇOCUKLARIN BİLGİ BANKASI KUMBARA DERGİSİ TÜRKİYE İŞ BANKASI’NIN ÇOCUKLARA ARMAĞANIDIR
KUMBARA DERGİSİ TÜRKİYE İŞ BANKASI’NIN ÇOCUKLARA ARMAĞANIDIR

Bakmayın öyle minik ve renkli olduğuna! Gördüğünüz bu ilginç kurbağa yeryüzünün en zehirli hayvanlarından biri. Amazonlarda yaşayan mavi ok kurbağaları, derilerindeki zehir kesecikleriyle kendilerini yırtıcılara karşı savunuyorlar. Onlara dokunan hayvanlar felç oluyor ya da ölüyor! Kırmızı, turuncu ve sarı renklilerine de rastlanan bu kurbağalara uzaktan bakmak en iyisi, öyle değil mi?

Hayır, bu bir bukalemun değil! Asya, Afrika ve Avustralya’da görülen bir tür kertenkele. Ama o da bukalemun gibi renk değiştiriyor ve bu sayede vücut ısısını düzenleyebiliyor. Tıpkı bazı kuşlarda olduğu gibi Agama kertenkelelerinde de erkekler gökkuşağı renklerine bürünürken dişiler kahverengi veya gri renklerde karşımıza çıkıyor.
a:link { color: #1F3CA3; background-color: transparent; text-decoration: none; Renkli hayvan denince akla hemen bukalemunlar gelir. Ama içlerinden biri, panter bukalemunu, dünyanın en renkli sürüngenidir. Madagaskar’ın tropikal ormanlarında yaşar ve bulundukları ortama göre renk alır. Derisinin hemen altındaki özel hücreler sayesinde 20 saniye içinde renk değiştirebilir.

Kuşlar genelde renklidir, ama bazıları bu durumu biraz abartıyor! Örneğin, Afrika’nın güneydoğusunda yaşayan bu deniz alakargası, diğer adıyla leylak göğüslü gökkuzgun… Yalnızca karnını değil, bedenindeki tüm tüyleri farklı renge boyamış sanki! Bir deneyin bakalım, kaç renk sayabiliyorsunuz?

Papağanlar konuşkanlıkları kadar renklilikleriyle de bilinir. Sarı, yeşil, mavi… Birçok renkte karşımıza çıkarlar. Ancak Güney Amerika’nın yerlisi olan Amerikan papağanları tüm renkleri üstünde toplamış gibidir. Üstelik çok sosyal ve zekilerdir. Bu sayede size iyi bir oyun arkadaşı olabilirler!

En renkli balık tacını sizce de kraliçe çotira hak etmiyor mu? Anavatanı Atlas Okyanusu’nun derinlikleri olan bu balık sanki denizlerin bukalemunu! Çünkü üstündeki bu kadar renk yetmiyormuş gibi bir de bulunduğu ortama uyum sağlayacak şekilde rengini değiştirebiliyor. Aman dikkat, aynı zamanda ısırıyor!

Mandalina balığının renklerini gördükten sonra kraliçe çotiraya verdiğiniz tacı geri alabilirsiniz. Mandalina balıkları Büyük Okyanus’ta yaşar ve çotiralar gibi ısırgan değillerdir! Karın yüzgeçleriyle okyanus yüzeyinde adeta yürür ve sakin sakin yiyecek ararlar.
Güney Amerika ormanlarının sakinlerinden tukan da çok renkli biri! Neredeyse boyu kadar ve gökkuşağı gibi rengârenk bir gagası var. “Bu koca gagayı nasıl taşıyor?” diye sorabilirsiniz ama aslında gagası çok hafif… Üstelik beden ısısını dengelemeye yarıyor. Demek ki o kadar renk boşuna değil!

Kuşlar dünyasının bir başka renkli üyesi de sülünlerdir. Erkek sülünler kırmızı, sarı, turuncu, kahverengi, yeşil, mor; ne kadar renk varsa üstünde toplamış gibidir. Uzun ve benekli kuyruklarıyla daha da dikkat çekerler. Bu kadar süs neden mi? Çevrelerindeki dişilere çekici görünmek için!

Anavatanı Asya olan Çin ördekleri rengârenk, parlak ve sanki fön çektirmiş gibi duran tüyleriyle diğer ördeklerden hemen ayrılır. Tıpkı sülünlerde olduğu gibi Çin ördeklerinin de erkekleri renkli olur ve dişilerin ilgisini böyle çekmeye çalışırlar. Bir düşünün bakalım, başka hangi kuşlarda böyle bir özellik var?

Adını tavus kuşundan alan bu karides sizce de bir palyaçoyu anımsatmıyor mu? Onu denizde gören diğer hayvanlar epey şaşırıyor olmalı! Ama o, onlara şaşıracak fırsat bile bırakmıyor. Çünkü avlanmak için aniden hızlanıp avına güm diye çarpıyor! O kadar hızlı çarpıyor ki içine konduğu akvaryumları kırdığı bile olmuş. Renkli, ama biraz sert bir mizacı var işte…

Bir böceğin bu kadar renkli olabileceği aklınıza gelmiş miydi? Işık, guguk arısının kabuğundan farklı açılarla yansıyınca bu gökkuşağı renkleri ortaya çıkıyor. Bunun dışında diğer arılardan pek farkları yok. Sıcak iklimleri seven guguk arıları kendileri gibi renkli çiçeklerin özsularıyla besleniyor.















Güneş’e çıplak gözle, özellikle dürbün ya da teleskop gibi optik aletlerle asla bakmayın!

Kasım ayının ikinci önemli gök olayının Aslan göktaşı yağmuru olacağını söyleyebiliriz. Bu konuda ayrıntılı bilgiyi bundan tam bir yıl önceki içeriğimizde vermiş, bu göktaşı yağmurunun kaynağından ve nasıl gözlemlenebileceğinden söz etmiştik. İdeal gözlem koşullarında -yani ışık kirliliği, bulutlar ve Ay yokken- saatte ortalama 15 kadar göktaşının sayılacağı Aslan göktaşı yağmurunun “şiddeti” sabaha karşı artacak. Dolayısıyla ilk dördün evresine yaklaşan Ay’ın görece erken bir saatte batacak olması bir avantaj. Kalın giysiler giyip, bir matın üzerine uzanıp, üzerinize bir battaniye çekmeniz ve gözünüzü dört açmanız yeterli.
Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.
Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.




Güneş Sistemi’nin dev gezegeni Jüpiter, Dünya’ya en yakın konumdayken bizden 50 ışık dakikası uzaktadır. Yani çıplak gözle ya da teleskopla ona baktığınızda onun 50 dakika önceki halini görürsünüz. Jüpiter’in şu anki halini görmek için ondan şimdi yola çıkan ve 50 dakika sonra gözünüze ulaşacak olan ışık ışınlarını beklemeniz gerekir.

Cüce gezegen Plüton’u, uydusu Charon’la birlikte gösteren bu görüntü Hubble Uzay Teleskopu’yla çekilmiş. Sağda görünen noktalarsa Plüton’un daha küçük uyduları Nix ve Hydra ve bu fotoğraf, bu dört gök cisminden dört saat önce yola çıkan ışıkların Dünya’nın yörüngesindeki Hubble’a varmasıyla elde edilmiştir.



Periyodunun, yani Güneş’in çevresindeki bir tam turunu tamamlama süresinin 406 yıl olduğu tahmin edilen C/2023 P1 kuyrukluyıldızı, 2227’de bize ve Güneş’e en uzak noktasına (günöte) ulaşacak. Yani onu yeniden bu kadar yakından görebilmek için 2429’a dek beklemek gerekecek! Gelgelelim, 12 Ağustos’ta Nishimura’nın, çektiği fotoğraflar üzerinde inceleme yaparken keşfettiği ve en parlak olduğu zamanlarda bile ufka çok yakın olduğundan çıplak gözle zar zor seçilebilen bu kuyrukluyıldızı görmek, o zaman da pek kolay olmayacaktır.
Dolayısıyla, “bir kuyrukluyıldızı kaçırdık!” diye hiç üzülmeyin. Çünkü en deneyimli, en karanlık yerlerde gözlem yapan ve en sıkı donanımlı birçok gökbilimci bile onu göremedi. Yine de kuramsal olarak onu hâlâ görebilirsiniz! Aşağıdaki haritayı kullanarak Nishimura kuyrukluyıldızını ekim ayında nerede ve hangi parlaklıkta (daha doğrusu çıplak gözle göremeyeceğiniz sönüklükte!) bulabileceğinizi öğrenebilir, bir teleskopla şansınızı deneyebilirsiniz. Kuyrukluyıldızlara ilişkin daha çok bilgi edinmek isterseniz de bu içeriğimize bakabilirsiniz.
Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.
Pazar
Perşembe
Cuma
Pazar
Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.
Alttaki yıldız haritasının üzerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.
| Tarih | Güneş’in doğuşu | Merkür’ün doğuşu | Gündoğumundaki yüksekliği | Parlaklık | Evre |
| 12 Eylül 2023 | 06:23 | 05:38 | 8° | 3.0 | 7% |
| 15 Eylül 2023 | 06:26 | 05:19 | 12° | 1.5 | 16% |
| 18 Eylül 2023 | 06:29 | 05:07 | 15° | 0.5 | 27% |
| 21 Eylül 2023 | 06:32 | 05:02 | 16° | -0.2 | 41% |
| 24 Eylül 2023 | 06:34 | 05:04 | 17° | -0.6 | 55% |
| 27 Eylül 2023 | 06:37 | 05:11 | 16° | -0.9 | 68% |
| 30 Eylül 2023 | 06:40 | 05:22 | 14° | -1.0 | 78% |
| 3 Ekim 2023 | 06:43 | 05:35 | 12° | -1.1 | 86% |
| 6 Ekim 2023 | 06:46 | 05:49 | 10° | -1.1 | 92% |
| 9 Ekim 2023 | 06:49 | 06:04 | 8° | -1.2 | 96% |
| 12 Ekim 2023 | 06:52 | 06:19 | 6° | -1.3 | 98% |
Gelelim Venüs’e… Asıl o, bu ay ışıl ışıl! Tabii yine sabah erken, güneş doğmadan uyanabilenler için. 18 Eylül’de sabah gökyüzünde en parlak haliyle karşımıza çıkacak gezegen, eylül boyunca gün doğumundan önce doğuda parıldarken görülebilecek. Anımsarsanız, yılın başından beri akşam gökyüzünde dikkat çekici bir şekilde ışıldamış, temmuzun sonunda gözden kaybolmuştu. Çünkü tıpkı Merkür gibi o da Güneş ile gezegenimizin arasından geçiyordu.
İşte, şimdi bu geçiş tamamlandı ve Venüs “sabah yıldızı” olarak gökyüzüne geri döndü. Hem de ne dönüş! Aşağıdaki tablo onar gün arayla yıl sonuna kadar Venüs’ün nasıl görüneceğini bizlere özetliyor. Görüyorsunuz, evresi giderek büyüyen gezegenin parlaklığı da yıl sonuna kadar -4 kadirin üstünde kalacak. Evresi yüzde 50 dolayına ulaştığında (yarım ay gibi düşünebilirsiniz) daha da erken doğacak.
| Tarih | Güneş’in doğuşu | Venüs’ün doğuşu | Gündoğumundaki yüksekliği | Parlaklık | Evre |
| 1 Eylül 2023 | 06:12 | 04:25 | 20° | -4.4 | 10% |
| 10 Eylül 2023 | 06:21 | 03:44 | 29° | -4.5 | 19% |
| 20 Eylül 2023 | 06:31 | 03:19 | 36° | -4.5 | 28% |
| 30 Eylül 2023 | 06:40 | 03:07 | 39° | -4.5 | 36% |
| 10 Ekim 2023 | 06:50 | 03:05 | 42° | -4.5 | 42% |
| 20 Ekim 2023 | 07:01 | 03:09 | 42° | -4.4 | 48% |
| 30 Ekim 2023 | 07:12 | 03:19 | 42° | -4.3 | 54% |
| 9 Kasım 2023 | 07:23 | 03:32 | 40° | -4.3 | 58% |
| 19 Kasım 2023 | 07:35 | 03:47 | 38° | -4.2 | 63% |
| 29 Kasım 2023 | 07:45 | 04:04 | 36° | -4.2 | 67% |
| 9 Aralık 2023 | 07:55 | 04:23 | 33° | -4.1 | 70% |
| 19 Aralık 2023 | 08:02 | 04:43 | 29° | -4.1 | 74% |
| 29 Aralık 2023 | 08:07 | 05:04 | 26° | -4.1 | 77% |
Bakalım eylül ayında gökyüzünde bizleri başka neler bekliyor? Merak ediyorsanız, aşağıdaki gökyüzü takviminin günlerine tıklamanız yeterli!
Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.

Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.

Ağustos boyunca aşağıdaki takvimde listelediğimiz gökyüzü olaylarını mutlaka izleyin, deriz. Şimdi gelin, size bazılarına ilişkin biraz daha ayrıntı verelim.
Ağustosta Ay, iki kez dolunay evresinde olacak: Ağustos’un ilk ve son günü… Bu nedenle bu ikinci dolunay, Mavi Ay olarak anılacak. Ama Ay’ın mavileşeceğini falan düşünmeyin. Aynı takvim ayında ikinci kez gözlenen dolunaya bu ad verilir, hepsi bu!
Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.
Hey, genç sanatçılar! Hava artık çok sıcak, atın kendinizi doğaya, denize… Yaratıcılığınızı hep evde konuşturacak değilsiniz ya? İlham perisi bir kumsalda, bir ırmak kıyısında ya da çimlere yayılmış karpuz yerken kapınızı çalabilir!
Günümüzde sanatçılar yalnızca tuval kullanmıyor. Eserlerini yapmak için stüdyolara kapanmıyor. Sanat, doğanın içinde ve doğanın bir parçası olarak da gerçekleştiriliyor. İşte, bu yaz da sizleri heyecanlandıracak, içinizdeki sanatçıyı ayağa kaldıracak bazı öneriler getirmek istedik. Hep başkalarının sıra dışı sanat yapıtlarına bakacak değilsiniz ya! Eminiz ki siz de çevrenizde gördüğünüz her nesneyi bir sanat eserine çevirebilecek yetenektesiniz. Bunun için biraz hayal gücü yeterli. Haydi!







Deniz kıyısı kumdan kaleler yapmak için harika bir yer. Tamam ama plajlar siz genç sanatçılar için başka olanaklar da sunuyor. Hele içinde irili ufaklı rengârenk taşların olduğu plajlar… Örneğin, topladığınız küçük taşlarla bazı büyük resimler yapabilir ya da bulduğunuz benzer renkli taşları kullanarak çeşitli desenler oluşturabilirsiniz. Hatta ortaya çıkardığınız bu resimlerin, mozaik adıyla anılan sanat dalına girdiği bile söylenebilir.
Aşağıda birkaç basit örnek görüyorsunuz. Bakalım siz neler yapacaksınız? Benzer renkte ve büyüklükte çok sayıda taş toplayarak işe başlayabilirsiniz. Ama önce, eseriniz üzerinde çalışırken sizi güneşten koruyacak giysiler giymeyi ve başınıza şapka takmayı unutmayın.









Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.
Bakalım temmuz ayında gökyüzünde bizleri başka neler bekliyor? Merak ediyorsanız, aşağıdaki gökyüzü takviminin günlerine tıklamanız yeterli!
Pazartesi
Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.
•Seramik bir bardak
•Seramik ya da cam yüzeyler için renkli kalemler






•Tahta çubuklar
•Makas
•Yapıştırıcı
•İp
•Babanız ile birlikte olduğunuz bir fotoğrafınız





•Bir karton bardak
•İki farklı renkte ip
•Makas
•Fırça
•Kalem
•İki farklı renkte el işi kâğıdı
•Oynar göz
•Yapıştırıcı
•Bir parça peçete
•Boyamaya uygun taş
•Renkli akrilik boyalar














Merhaba sevgili gökyüzü tutkunları!
Bu ay gökyüzünde ilginç bir yarışın son parkurunu izleyeceğiz. Üç aydır batı ufku üzerinde yükselişine tanık olduğumuz Venüs, sol kulvardan, pardon doğudan hızla yaklaşan Mars’a doğru resmen koşuyor! Bu yarışta kim kazanacak dersiniz? Tabii ki dostluk ve gökyüzü sevgisi! Ayrıntılar aşağıda…
Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.
Sonra o da Satürn ve Jüpiter gibi alçalıp önümüzdeki aylarda gece gökyüzüne veda edecek. Peki, hangisinden söz ediyoruz? Venüs’ten mi Mars’tan mı? Yanıt, önce Venüs sonra Mars! Çünkü Venüs, 4 Haziran’da en yüksek akşam uzanımını yaptıktan sonra Güneş’e yaklaşmaya başlayacak bile. Yani 4 Haziran’dan sonra her gün Venüs’ün gökyüzünde daha kısa kaldığına tanık olacağız. Venüs temmuzun, Mars da ağustosun sonuna dek batıda görünmeyi sürdürecek.
Kısa haziran gecelerini Samanyolu’nu, yaz takımyıldızlarını ve göktaşı yağmurlarını izleyerek geçirmeyi, hatta sabahlamayı planlayanlara güzel bir haberimiz daha var. Sabaha karşı üç gezegen daha doğudan sırayla sahneye çıkacak. Geceyarısından sonra doğan Satürn’ü önce Jüpiter, sonra gün doğumuna doğru Merkür izleyecek. Hızlı gezegen Merkür’ü 20 Haziran’a kadar sabahları doğuda yakalayabilirsiniz.
Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.


Yüzyıllar boyunca Uzakdoğu’dan Avrupa’ya İpek Yolu üzerinden taşınan pahalı bir kumaş türüdür ipek… Yumuşacık dokusu, koku tutmaması ve alerji yapmaması onu zenginlerin, hatta kralların, şahların, padişahların gözdesi yapmış. Bu kumaşın hammaddesini üreten ipek böcekleri de özenle yetiştirilmiş. Bakın, bu ilginç hayvanlar bu işi nasıl yapıyorlar…
İpek böceği kelebeği, yaşamının sonunda her biri susam büyüklüğünde 500 kadar yumurta yapar ve sonra da ölür. Bu yumurtalardan çıkan küçük tırtıllar yeni ipek böcekleridir. Artık kendi başlarının çaresine bakmak zorundadırlar.

İki hafta sonunda yumurtadan çıkıp gözlerini dünyaya açan bazı ipek böcekleriyse, kendilerini bir dut yaprağı denizinde bulurlar. İpek üreticilerinin hazırladığı bu ortam, onlar için adeta bir cennettir!
Neden mi? Çünkü ipek böcekleri dut yaprağına bayılırlar. Hatta 7 gün 24 saat sürekli dut yaprağı yerler. O kadar çok yerler ki bir ay kadar sonra ağırlıkları on bin kat artar! Bu süreçte kabuk değiştirirler, renkleri açılır, tüyleri kaybolur ve boyları 7-8 santimetreyi bulur.

Karnını yeterince doyuran bir ipek böceği, bu aşırı beslenmeyle kazandığı enerjiyi koza örmek için kullanmaya başlar. Ağızlarından salgıladıkları yapışkan sıvıyla kendi çevrelerinde bir ağ örerler.
Üç ila sekiz gün içinde koza örme işlemi tamamlanır ve ipek böcekleri bu kozanın içinde başkalaşım geçirirler. Yaklaşık iki hafta sonra kozalarını delip çıktıklarında artık güzel birer kelebek olmuşlardır.

Ama ipek üretmek için kozanın delinmesine izin vermemek gerekir. Bunun için üreticiler, kozaları suda kaynatırlar. Sıcak su kozaları yumuşatır ve lif halinde sarılmaya hazır hale getirir.

Siz de ipek böceği yetiştirmek ister misiniz?
Düşünsenize, bu ilginç böceklerin yaşam döngülerini görmek, kozadan kelebeğin çıkmasını beklemek kim bilir nasıl eğlencelidir? Üstelik kelebeklerin geride bırakğı yumuşak kozalar da sizin ürettiğiniz ipek olarak size kalacak! O halde yapmanız gereken şey ipek böceği yumurtaları alıp onları taze dut yapraklarıyla dolu bir kutunun içine yerleştirmek. Yumurtaları evcil hayvan dükkânlarından bulabilirsiniz. Taze dut yapraklarını da bahar aylarında dut ağaçlarından toplayabilirsiniz.

Bu soruya “Eğer bu soru bir biyoloji sınavında ve çoktan seçmeli olarak karşınıza çıksaydı, acaba seçenekler ne olurdu?” diye bir başka soruyla karşılık vererek başlayalım mı? Sizin aklınıza hangi seçenekler geliyor? Bizim aklımıza ilk şunlar geldi:
A- Dünya çok büyük bir güzellikten mahrum kalırdı.
B- Hediye olarak başka bir şeyler düşünmemiz gerekirdi.
C- Böcekler ve onlarla birlikte birçok canlı türü aşamalı olarak yok olurdu.
D- Yukarıdakilerin hepsi.







Haziran 1910’da Türkiye’de astronomi ve jeofizik çalışmalarının öncülerinden Fatin Gökmen yeni kurulacak rasathanenin müdürlüğüne getirildi. Fatin Bey ve ekibi, Kandilli Rasathanesi’nde 1 Temmuz 1911’den itibaren sürekli ve sistemli meteoroloji ölçüm ve kayıtlarına başladı. Uluslararası kabul edilen 7, 14 ve 21 saatlerinde günlük gözlemler yapıldı, deftere kaydedildi ve gerekli yerlere bildirildi.