ÇOCUKLARIN BİLGİ BANKASI KUMBARA DERGİSİ TÜRKİYE İŞ BANKASI’NIN ÇOCUKLARA ARMAĞANIDIR

KUMBARA DERGİSİ TÜRKİYE İŞ BANKASI’NIN ÇOCUKLARA ARMAĞANIDIR

Yazarlar / Muzaffer Özgüleş

Hayvanlar dünyası insanı her zaman kendisine hayran bırakıyor, öyle değil mi? Ama bir de şu renk delilerine bakın! Adeta ne renge bürüneceklerini şaşırmışlar. Onları daha önce hiç görmemiş olabilirsiniz, işte şimdi tüm renkleriyle karşınızdalar!
mavi ok kurbagasi Renk Delileri

Mavi ok kurbağası

Bakmayın öyle minik ve renkli olduğuna! Gördüğünüz bu ilginç kurbağa yeryüzünün en zehirli hayvanlarından biri. Amazonlarda yaşayan mavi ok kurbağaları, derilerindeki zehir kesecikleriyle kendilerini yırtıcılara karşı savunuyorlar. Onlara dokunan hayvanlar felç oluyor ya da ölüyor! Kırmızı, turuncu ve sarı renklilerine de rastlanan bu kurbağalara uzaktan bakmak en iyisi, öyle değil mi?

agama kertenkelesi Renk Delileri

Agama kertenkelesi

Hayır, bu bir bukalemun değil! Asya, Afrika ve Avustralya’da görülen bir tür kertenkele. Ama o da bukalemun gibi renk değiştiriyor ve bu sayede vücut ısısını düzenleyebiliyor. Tıpkı bazı kuşlarda olduğu gibi Agama kertenkelelerinde de erkekler gökkuşağı renklerine bürünürken dişiler kahverengi veya gri renklerde karşımıza çıkıyor.

Panter bukalemunu

a:link { color: #1F3CA3; background-color: transparent; text-decoration: none; Renkli hayvan denince akla hemen bukalemunlar gelir. Ama içlerinden biri, panter bukalemunu, dünyanın en renkli sürüngenidir. Madagaskar’ın tropikal ormanlarında yaşar ve bulundukları ortama göre renk alır. Derisinin hemen altındaki özel hücreler sayesinde 20 saniye içinde renk değiştirebilir.

deniz alakargasi Renk Delileri

Deniz alakargası

Kuşlar genelde renklidir, ama bazıları bu durumu biraz abartıyor! Örneğin, Afrika’nın güneydoğusunda yaşayan bu deniz alakargası, diğer adıyla leylak göğüslü gökkuzgun… Yalnızca karnını değil, bedenindeki tüm tüyleri farklı renge boyamış sanki! Bir deneyin bakalım, kaç renk sayabiliyorsunuz?

amerikan papagani Renk Delileri

Amerikan papağanı

Papağanlar konuşkanlıkları kadar renklilikleriyle de bilinir. Sarı, yeşil, mavi… Birçok renkte karşımıza çıkarlar. Ancak Güney Amerika’nın yerlisi olan Amerikan papağanları tüm renkleri üstünde toplamış gibidir. Üstelik çok sosyal ve zekilerdir. Bu sayede size iyi bir oyun arkadaşı olabilirler!

kralice cotira Renk Delileri

Kraliçe çotira

En renkli balık tacını sizce de kraliçe çotira hak etmiyor mu? Anavatanı Atlas Okyanusu’nun derinlikleri olan bu balık sanki denizlerin bukalemunu! Çünkü üstündeki bu kadar renk yetmiyormuş gibi bir de bulunduğu ortama uyum sağlayacak şekilde rengini değiştirebiliyor. Aman dikkat, aynı zamanda ısırıyor!

mandalina baligi Renk Delileri

Mandalina Balığı

Mandalina balığının renklerini gördükten sonra kraliçe çotiraya verdiğiniz tacı geri alabilirsiniz. Mandalina balıkları Büyük Okyanus’ta yaşar ve çotiralar gibi ısırgan değillerdir! Karın yüzgeçleriyle okyanus yüzeyinde adeta yürür ve sakin sakin yiyecek ararlar.

Tukan

Güney Amerika ormanlarının sakinlerinden tukan da çok renkli biri! Neredeyse boyu kadar ve gökkuşağı gibi rengârenk bir gagası var. “Bu koca gagayı nasıl taşıyor?” diye sorabilirsiniz ama aslında gagası çok hafif… Üstelik beden ısısını dengelemeye yarıyor. Demek ki o kadar renk boşuna değil!

sulun Renk Delileri

Sülün

Kuşlar dünyasının bir başka renkli üyesi de sülünlerdir. Erkek sülünler kırmızı, sarı, turuncu, kahverengi, yeşil, mor; ne kadar renk varsa üstünde toplamış gibidir. Uzun ve benekli kuyruklarıyla daha da dikkat çekerler. Bu kadar süs neden mi? Çevrelerindeki dişilere çekici görünmek için!

cin ordegi Renk Delileri

Çin ördeği

Anavatanı Asya olan Çin ördekleri rengârenk, parlak ve sanki fön çektirmiş gibi duran tüyleriyle diğer ördeklerden hemen ayrılır. Tıpkı sülünlerde olduğu gibi Çin ördeklerinin de erkekleri renkli olur ve dişilerin ilgisini böyle çekmeye çalışırlar. Bir düşünün bakalım, başka hangi kuşlarda böyle bir özellik var?

tavuk mantis karidesi Renk Delileri

Tavus mantis karidesi

Adını tavus kuşundan alan bu karides sizce de bir palyaçoyu anımsatmıyor mu? Onu denizde gören diğer hayvanlar epey şaşırıyor olmalı! Ama o, onlara şaşıracak fırsat bile bırakmıyor. Çünkü avlanmak için aniden hızlanıp avına güm diye çarpıyor! O kadar hızlı çarpıyor ki içine konduğu akvaryumları kırdığı bile olmuş. Renkli, ama biraz sert bir mizacı var işte…

guguk arisi Renk Delileri

Guguk arısı

Bir böceğin bu kadar renkli olabileceği aklınıza gelmiş miydi? Işık, guguk arısının kabuğundan farklı açılarla yansıyınca bu gökkuşağı renkleri ortaya çıkıyor. Bunun dışında diğer arılardan pek farkları yok. Sıcak iklimleri seven guguk arıları kendileri gibi renkli çiçeklerin özsularıyla besleniyor.

Kasım ayının en önemli gök olayı Aslan (Leonid) göktaşı yağmuru olarak bilinir ama bu ay daha önemli bir gündemimiz var: Venüs örtülmesi. Her ne kadar Türkiye’de gün ortasında; yani Güneş gökyüzündeyken gerçekleşecek olsa da Venüs’ün Ay’ın ardına gizlenip bir süre sonra öteki yanından çıkmasını gözlemleyebilirsiniz. Gelin Venüs örtülmesinin ayrıntılarına ve kasım ayının diğer gök olaylarına birlikte bakalım.

Gün Ortasında Venüs Örtülmesi

Güneş tutulması büyük ve çok etkileyici bir olaydır. Eğer yaşadığınız yere gün ortasında Ay’ın gölgesi düşerse merak etmeyin, bundan mutlaka önceden haberiniz olur. Ay tutulmaları da bir o kadar renkli olaylardır. Üstelik tam tutulmaysa her yer kıpkızıl olur. Bir de ender gerçekleşen gezegen ya da yıldız örtülmeleri vardır. Tıpkı Güneş tutulmasındaki gibi, Ay bir gezegeni ya da parlak bir yıldızı örter. Ender gerçekleşen bu gök olaylarını izlemek de son derece keyiflidir.
Venüs örtülmesi uzayda bu animasyondaki gibi görünecek.
9 Kasım saat 13:30 sularında doğal uydumuz, en parlak gezegen Venüs’e (o sırada -4,3 kadir parlaklığında olacak) giderek yaklaşacak ve sonra onun tam da önünden geçecek. Bu geçiş sırasında Venüs, küçülen hilâl evresindeki incecik Ay’ın dolu yanından kaybolacak ve yaklaşık bir saat sonra öteki yanından yeniden belirecek. Aşağıda sizler için hazırladığımız şekillerde göreceğiniz görüntüyü elde edebilmek için bir dürbün ya da teleskopa ihtiyacınız olacağını söyleyelim; çünkü -mâlum- Güneş olanca parlaklığıyla gökyüzünde olacak.
9 Kasım’daki Venüs örtülmesinin önemli anları. İstanbul’da saat 13:30’da başlayacak örtülme 14:43’te sona erecek.
Ay’ı çıplak gözle görebilmek doğru yöne -batı güneybatı ufkunun 25 derece kadar üzerine- bakarak mümkün olsa da Venüs’ü görmek için bir optik araç gerekecek. Bu örtülmeyi gözlemlediğiniz sırada da dürbün ya da teleskopunuzu asla Güneş’in olduğu yöne çevirmeyin. Zaten Ay ve Güneş farklı yönlerde bulunacaklar. Örtülmenin sonunda Ay ve Venüs batı ufkuna epey yaklaşmış olacak ve bir süre sonra da batacak.

Güneş’e çıplak gözle, özellikle dürbün ya da teleskop gibi optik aletlerle asla bakmayın!

Kasım ayında başka neler olacak?

meteor Karşınızda Venüs Tutulması!

Kasım ayının ikinci önemli gök olayının Aslan göktaşı yağmuru olacağını söyleyebiliriz. Bu konuda ayrıntılı bilgiyi bundan tam bir yıl önceki içeriğimizde vermiş, bu göktaşı yağmurunun kaynağından ve nasıl gözlemlenebileceğinden söz etmiştik. İdeal gözlem koşullarında -yani ışık kirliliği, bulutlar ve Ay yokken- saatte ortalama 15 kadar göktaşının sayılacağı Aslan göktaşı yağmurunun “şiddeti” sabaha karşı artacak. Dolayısıyla ilk dördün evresine yaklaşan Ay’ın görece erken bir saatte batacak olması bir avantaj. Kalın giysiler giyip, bir matın üzerine uzanıp, üzerinize bir battaniye çekmeniz ve gözünüzü dört açmanız yeterli.

Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.

Gökyüzünde Leonidlerin, yani Aslan göktaşlarının “geliyormuş gibi” göründüğü yer yukarıdaki haritada yeşille işaretli.
Bu ay da bir kuyrukluyıldız bizi ziyaret ediyor. Önceki ayın sürprizi Nishimura Kuyrukluyıldızı gibi bu ayki konuğumuz C/2023 H2 Lemmon Kuyrukluyıldızı’nı da görmek kolay olmayacak. Çünkü 10 Kasım gecesi gezegenimize en yakın konumdan geçecek kuyrukluyıldızın parlaklığının ancak +5 kadir olacağı tahmin ediliyor. Bu da çıplak gözle görme sınırının yalnızca birazcık üstünde…
in the sky org Karşınızda Venüs Tutulması!
Yukarıdaki gökyüzü haritasında sarı renkle gösterilen çizgi, Güneş’in gökyüzünde izlediği yolu -yani ekliptiği- gösterirken yeşil çizgi C/2023 H2 (Lemmon) Kuyrukluyıldızı’nın rotasını veriyor. Lemmon Kuyrukluyıldızı, 10 Kasım’da en parlak konumuna erişecek ve ideal koşullarda parlaklığı +5 kadir dolayında olacak.
Görsel kaynağı: in-the-sky.org
02 kasim 23 Karşınızda Venüs Tutulması!
Jüpiter’in 2 Kasım’da karşı konuma ulaşıyor.
Kasım ayının bir başka önemli gök olayı da Jüpiter’in karşı konuma ulaşması. 2 Kasım’da gezegenimize en yakın konumda olacak dev gezegen, 3 Kasım’da da günberide yani, Dünya’ya göre Güneş’in tam zıttı yönde olacak. Bu da parlaklığının en üst düzeye ulaşacağı anlamına geliyor: -2,9 kadir! Teleskop ve dürbünlerinizi hazırlayın, Jüpiter’i uydularıyla birlikte gözlemlemek için en iyi ay bu ay! Üstelik Jüpiter, gün batar batmaz doğuyor ve gökyüzünde geniş bir yay çizip gün doğarken batıyor!

Kasım ayı gökyüzü takvimi

Bakalım kasım ayında gökyüzünde bizleri başka neler bekliyor? Merak ediyorsanız, aşağıdaki gökyüzü takviminin günlerine tıklamanız yeterli!
01 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

1

Çarşamba

02 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

2

Perşembe

03 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

3

Cuma

03 kasim 23 Karşınızda Venüs Tutulması!
Jüpiter karşı konumda
04 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

4

Cumartesi

04 kasim 23 Karşınızda Venüs Tutulması!
Satürn’ün tersinir hareketi sona eriyor
05 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

5

Pazar

05 kasim 23 Karşınızda Venüs Tutulması!
Ay son dördün evresinde
06 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

6

Pazartesi

07 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

7

Salı

08 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

8

Çarşamba

09 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

9

Perşembe

09 kasim 23 Karşınızda Venüs Tutulması!
Ay-Venüs yakınlaşması ve Ay Venüs’ü örtüyor (gün ortasında Venüs tutulması)
10 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

10

Cuma

10 kasim 23 Karşınızda Venüs Tutulması!
C/2023 H2 (Lemmon) Kuyrukluyıldızı en parlak konumunda
11 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

11

Cumartesi

12 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

12

Pazar

12 kasim 23 Karşınızda Venüs Tutulması!
Boğa (Taurid) göktaşı yağmuru (saatte ortalama 5 göktaşı)
13 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

13

Pazartesi

13 kasim 23 Karşınızda Venüs Tutulması!
Ay yeniay evresinde
14 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

14

Salı

15 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

15

Çarşamba

16 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

16

Perşembe

17 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

17

Cuma

18 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

18

Cumartesi

18 kasim 23 Karşınızda Venüs Tutulması!
Aslan (Leonid) göktaşı yağmuru (özellikle geceyarısından sonra, saatte ortalama 15 göktaşı)
19 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

19

Pazar

20 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

20

Pazartesi

20 kasim 23 Karşınızda Venüs Tutulması!
Ay ilk dördün evresinde, Ay-Satürn yakınlaşması
21 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

21

Salı

22 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

22

Çarşamba

22 kasim 23 Karşınızda Venüs Tutulması!
Tekboynuz (α-Monocerotid) göktaşı yağmuru (özellikle geceyarısından sonra, saatte ortalama 3 göktaşı)
23 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

23

Perşembe

24 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

24

Cuma

25 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

25

Cumartesi

25 kasim 23 Karşınızda Venüs Tutulması!
Ay-Jüpiter yakınlaşması
26 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

26

Pazar

27 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

27

Pazartesi

27 kasim 23 Karşınızda Venüs Tutulması!
Ay dolunay evresinde, Ay-Ülker açık yıldız kümesi (M45) yakınlaşması
28 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

28

Salı

29 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

29

Çarşamba

30 kasim 2023 Karşınızda Venüs Tutulması!

30

Perşembe

Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.

Bu gece zaman içinde bir gezinti yapmaya hazır mısınız? Hep birlikte geçmişe gideceğiz. Hem de öyle üç-beş yıl geriye değil! On binlerce hatta milyonlarca yıl öncesini bile göreceğiz! Ama önce geceyi, havanın kararmasını beklemeliyiz. Bir de hava bulutsuz olmalı. Yolculuk sırasında üşümemek için yanımıza kalın giysiler de almalıyız. Ne de olsa geceleri dışarısı soğuk olur.
Güneş battı, hava kararmaya başladı. Gökyüzünün mavi rengi yavaş yavaş laciverte ve siyaha kayıyor. Derken bir bakıyoruz ki yıldızlar görünmeye başlamış, yıldızların ortaya çıkmasıyla birlikte bizim de zamandaki gezintimiz başladı! Çünkü yıldızlara bakmanın başka bir anlamı da geçmişe yolculuk yapmaktır! Geceleri gökyüzünde gördüğümüz ışıklar, aslında yıldızların yıllar önceki halleridir. Yalnızca yıldızlar değil; gezegenler, gökadalar (içinde milyarlarca yıldız olan gök nesneleri) ve Güneş de bizim için aslında birer zaman makinesidir.

Bu Zaman Makineleri Nasıl Çalışır?

Çok büyük bir Evren’e dağılmış milyarlarca gökada arasından Samanyolu adlı gökadayı oluşturan milyarlarca yıldızdan Güneş adını verdiğimiz yıldızın çevresinde dönen Dünya adlı gezegende yaşıyoruz. Evren gerçekten de çok çok çoook büyüktür… Bunun bir anlamı da şudur: Buradan, Dünya’dan bakınca gördüğümüz gök nesneleri bizden çok ama çoook uzaktadırlar. En basit örnek olarak bize –Güneş’ten sonra– en yakın olan yıldızı ele alalım: Proksima Centauri. Onun bize uzaklığı yaklaşık on trilyon kilometredir. Böylesine büyük sayıları düşünmek, onların ne anlama geldiğini kavramak bile zordur. Biz günlük yaşamımızda uzaklıkları ölçmek için nasıl milimetre ya da santimetre yerine daha büyük bir uzunluk birimi olan kilometreyi kullanıyorsak, bilim insanları da Evren’deki uzaklıkları ölçmek için çok büyük bir birim olan ışık yılını kullanır. Işık yılı, içindeki yıl sözcüğünün çağrıştırdığı gibi bir zaman birimi değil, bir uzaklık birimidir. Işığın bir yılda aldığı yol 1 ışık yılı eder. Işığın saniyede 300 bin kilometre yol aldığını düşünürseniz, bir yılda aldığı yolun ne kadar çok olduğunu kestirebilirsiniz (Aslında tam olarak kestiremeyebilirsiniz; çünkü böyle bir uzunluğu hayal etmek bile çok zordur).
y z y isigin bir gunde aldigi yol3 Yıldızlarla Zaman Yolculuğu
y z y isik evrendeki en hizli Yıldızlarla Zaman Yolculuğu
Işık, Evren’deki en hızlı şeydir. Bir saniyede 300 bin kilometre yol alır.
Bize en yakın yıldız olan Proksima Centauri’den yola çıkan bir ışık ışını tam 4,2 yıl sonra gözümüze ulaşır.
proksima mesafe Yıldızlarla Zaman Yolculuğu
Gökyüzündeki bütün yıldızlar aynı zemin üzerinde duruyormuş gibi görünür ama aslında hepsi farklı uzaklıklardadır. Örneğin, Proksima Centauri bizden 4,2 ışık yılı ötededir. Gökyüzünün en parlak yıldızı Sirius (Akyıldız), 8,6 ışık yılı ötemizde parlar.

Önce 27 Yıl Geriye Gidelim

İşte, yıldızlar bizden öylesine uzaktırlar ki onlardan gelen ışığı biz ancak yıllar sonra görebiliriz. Örneğin, gökyüzünün en bilinen yıldızlarından Vega, bizden 27 ışık yılı ötededir. Bunun anlamı şudur: Vega’nın yaydığı ışığın bizim gözlerimize ulaşması için 27 yıl boyunca yolculuk etmesi gerekir. Evren’deki en hızlı şey ışıktır; ama o bile Vega’dan Dünya’ya ancak 27 yılda gelebilir! Başımızı göğe çevirip baktığımızda Vega’yı görmemizi sağlayan ışık aslında 27 yıl önce yola çıkmış ve şu anda gözümüze çarpan ışıktır. Bir başka deyişle bize Vega’nın 27 yıl önceki halini gösterir. İşte, bu nedenle biz de bir anlamda durduğumuz yerde yalnızca gökyüzüne bakarak zamanda yolculuk yapmış oluruz.
y z y vega Yıldızlarla Zaman Yolculuğu
Vega

Jüpiter ve Plüton ile Yakın Geçmişe Yolculuk

Yakın komşularımızdan Güneş ve gezegenlerin ışıkları bile bize anında değil, belli bir süre sonra ulaşır. Örneğin, Güneş’in ışığı bize yaklaşık 8 dakikada gelir. Jüpiter gezegeninin ışığı (Güneş’ten yansıttığı ışığı demek daha doğru olur) Jüpiter, Dünya’ya en yakın konumdayken tam 50 dakikada burada olur. Artık bir cüce gezegen olan Plüton’un ışığının Dünya’ya varması için uzayda 4 saat yolculuk etmesi gerekir. Yani teleskopla Plüton’a baktığımızda aslında onun dört saat önceki halini görürüz.
y z y illustrasyon2 Yıldızlarla Zaman Yolculuğu
y z y jupiter Yıldızlarla Zaman Yolculuğu

Güneş Sistemi’nin dev gezegeni Jüpiter, Dünya’ya en yakın konumdayken bizden 50 ışık dakikası uzaktadır. Yani çıplak gözle ya da teleskopla ona baktığınızda onun 50 dakika önceki halini görürsünüz. Jüpiter’in şu anki halini görmek için ondan şimdi yola çıkan ve 50 dakika sonra gözünüze ulaşacak olan ışık ışınlarını beklemeniz gerekir.

y z y pluton Yıldızlarla Zaman Yolculuğu

Cüce gezegen Plüton’u, uydusu Charon’la birlikte gösteren bu görüntü Hubble Uzay Teleskopu’yla çekilmiş. Sağda görünen noktalarsa Plüton’un daha küçük uyduları Nix ve Hydra ve bu fotoğraf, bu dört gök cisminden dört saat önce yola çıkan ışıkların Dünya’nın yörüngesindeki Hubble’a varmasıyla elde edilmiştir.

y z y andromeda Yıldızlarla Zaman Yolculuğu
Şu anda 2,5 milyon yıl geçmişe bakıyorsunuz! Çünkü Andromeda gökadasının bu görüntüsünün elde edilmesini sağlayan ışıklar, 2,5 milyon yıl önce yola çıktı.
Güneş’in ışıkları Dünya’ya 8 dakikada varır. Günün ilk ışıkları her sabah 8 dakika önce yola çıkmıştır. Gün batımlarında Güneş’in son parçasını gördüğümüz ansa, Güneş aslında 8 dakikadır ufuk çizgisinin altındadır. Yine de dikkat! Aramızda 8 ışık dakikası olsa da Güneş’in ışınları gözlerimiz için çok zararlıdır ve Güneş’e kesinlikle doğrudan bakılmamalıdır –dürbün ya da teleskopla hiç bakılmamalıdır.
Gökbilimde hemen hemen her şey önceden bellidir. Güneş’in, Ay’ın ve yıldızların ne zaman doğup batacağı, hangi gezegenin ne zaman görünüp kaybolacağı yıllar öncesinden hesaplanır ve bilinir. Bu, çok eski çağlardan beri böyledir. O dönemlerde bile insanlar gökyüzünün o kadar sıkı takipçisiydiler ki ne zaman, hangi gök olayının olacağını önceden bilir, Güneş ve Ay tutulmaları gibi sıra dışı olanları bile öngörebilirlerdi. Ne var ki bazı şeyleri öngörmek olanaksızdır. Kuyrukluyıldızlar da bunların başında gelir! Geçen ayın gökyüzü içeriğini hazırladığımız sırada (Ağustos’un başında) gökyüzünde beliriveren Nishimura kuyrukluyıldızı da onlardan biriydi. Gelin, eylül ayında rüzgâr gibi gelip geçen bu kuyrukluyıldıza ve ekim ayının diğer sürprizlerine biraz daha yakından bakalım.
kuyrukluyildiz Rüzgâr Gibi Geçti!
Görsel kaynağı: Wikipedia (paramsach)
Zaten onu ilk fark eden ve ona adını veren Japon amatör gökbilimci Hideo Nishimura da bu kuyrukluyıldızı 12 Ağustos’ta keşfetmişti. Ancak kısa süre içinde C/2023 P1 (Nishimura) kuyrukluyıldızı giderek yaklaştı. 12 Eylül’de gezegenimize en yakın noktadan, sonra da 17 Eylül’de Güneş’e en yakın noktadan geçti. Ardından Güneş Sistemi’ndeki uzun yolculuğuna devam etmek üzere uzaklaşmaya başladı.
nishimura wiki Rüzgâr Gibi Geçti!
Görsel kaynağı: Wikipedia (Manolo Gómez)

Periyodunun, yani Güneş’in çevresindeki bir tam turunu tamamlama süresinin 406 yıl olduğu tahmin edilen C/2023 P1 kuyrukluyıldızı, 2227’de bize ve Güneş’e en uzak noktasına (günöte) ulaşacak. Yani onu yeniden bu kadar yakından görebilmek için 2429’a dek beklemek gerekecek! Gelgelelim, 12 Ağustos’ta Nishimura’nın, çektiği fotoğraflar üzerinde inceleme yaparken keşfettiği ve en parlak olduğu zamanlarda bile ufka çok yakın olduğundan çıplak gözle zar zor seçilebilen bu kuyrukluyıldızı görmek, o zaman da pek kolay olmayacaktır.

Dolayısıyla, “bir kuyrukluyıldızı kaçırdık!” diye hiç üzülmeyin. Çünkü en deneyimli, en karanlık yerlerde gözlem yapan ve en sıkı donanımlı birçok gökbilimci bile onu göremedi. Yine de kuramsal olarak onu hâlâ görebilirsiniz! Aşağıdaki haritayı kullanarak Nishimura kuyrukluyıldızını ekim ayında nerede ve hangi parlaklıkta (daha doğrusu çıplak gözle göremeyeceğiniz sönüklükte!) bulabileceğinizi öğrenebilir, bir teleskopla şansınızı deneyebilirsiniz. Kuyrukluyıldızlara ilişkin daha çok bilgi edinmek isterseniz de bu içeriğimize bakabilirsiniz.

Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.

gunes hatti in the sky.org Rüzgâr Gibi Geçti!
Yukarıdaki gökyüzü haritasında sarı çizgi, Güneş’in gökyüzünde izlediği hattı (yani ekliptiği) gösteriyor. Yeşil çizgi de Nishimura Kuyrukluyıldızı’nın rotasını veriyor. Ekim ayında Başak Takımyıldızı’ndan çıkıp Karga’ya, sonra da Su Yılanı’na geçiyor. Bu sırada parlaklığı da giderek azalıyor ve +6’dan +10’lara kadar düşüyor.
Görsel kaynağı: in-the-sky.org

Ekim ayında neler olacak?

Aşağıdaki gökyüzü takviminde de göreceğiniz gibi bu ay dolu dolu geçecek. Göktaşı yağmurları (bkz. aşağıdaki harita) ve Ay-gezegen yakınlaşmaları sıkça bizimle olacak. Tabii sonbahar takımyıldızlarını ve onların içinde dürbün ya da teleskopla görebileceğiniz derin uzay nesnelerini saymıyoruz bile… Yeter ki gökyüzü açık olsun!
ekim 2023 goktasi yagmurlari Rüzgâr Gibi Geçti!
Ekim ayında görülecek göktaşı yağmurlarının kaynakları (yeşil renkle gösterilenler)
Bu ekim ayını farklı kılan şey, 14 Ekim’deki halkalı Güneş tutulması ve onu izleyen 28 Ekim’deki parçalı Ay tutulması. Ne yazık ki bu Güneş tutulması da Türkiye’den gözlenemiyor. Yeryüzündeki şanslı bölge bu kez Amerika kıtası. 28’indeki Ay tutulmasından da çok şey beklemeye gerek yok. Çünkü adı üzerinde parçalı; Ay’ın çok az bir bölümü yerkürenin tam gölge konisine giriyor ve çoğunlukla yarı gölge konisinde kalıyor. Örneğin, İstanbul’da 23:15’te zirveye ulaşan tutulmada Ay’ın ancak yüzde 12’si kararıyor. Parçalı tutulmayla ilgili daha çok ayrıntı istiyorsanız daha önce paylaştığımız bu içeriğimize bakabilirsiniz.
ay tutulmasi cizim2 Rüzgâr Gibi Geçti!
Son olarak gezegenlere bakalım. Geçen ayki içeriğimizde ayrıntılı olarak incelediğimiz Venüs, bu ay sabahları çok daha erken doğacak. Hatta 20 Ekim’de sabah gökyüzünde en yüksek noktaya çıkacak. Ekim ayının başında -4,5’luk parlaklığıyla adeta bir sokak lambası gibi sabahlarımızı aydınlatacak. Merkür de ekim ayına hızlı bir başlangıç yapacak ve -1,1’lük parlaklığıyla ayın ilk birkaç gününde doğu ufkunun hemen üzerinde seçilebilecek. Ancak izleyen günlerde Güneş’e yaklaştığı için görülmesi zorlaşacak.
01 ekim venus merkur Rüzgâr Gibi Geçti!
1 Ekim sabahı gün doğumundan bir saat kadar önce Venüs ve Merkür.
Jüpiter de giderek daha erken doğmaya başlayacak ve neredeyse gün batımından bir saat sonra doğudan yükselecek. Satürn daha da erkenci çünkü gün batımında çoktan yükselmiş olacak. Jüpiter’in parlaklığı -2,9, Satürn’ün parlaklığı da anca +0,6 olacak. Mars bu ay yine ortalıkta görünmeyecek; çünkü Güneş’e çok yakın konumda…

Ekim ayı gökyüzü takvimi

Bakalım ekim ayında gökyüzünde bizleri başka neler bekliyor? Merak ediyorsanız, aşağıdaki gökyüzü takviminin günlerine tıklamanız yeterli!
31 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

1

Pazar

02 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

2

Pazartesi

02 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
Ay-Jüpiter yakınlaşması
03 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

3

Salı

03 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
Ay-Ülker açık yıldız kümesi (M45) yakınlaşması
04 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

4

Çarşamba

05 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

5

Perşembe

06 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

6

Cuma

06 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
Ay son dördün evresinde, Zürafa göktaşı yağmuru
07 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

7

Cumartesi

08 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

8

Pazar

09 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

9

Pazartesi

09 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
Ejderha (Draconid) göktaşı yağmuru (saatte ortalama 10 göktaşı)
10 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

10

Salı

10 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
Ay-Venüs yakınlaşması, Güney Boğa (Southern Taurid) göktaşı yağmuru
11 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

11

Çarşamba

11 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
Arabacı (Aurigid) göktaşı yağmuru (saatte ortalama 2 göktaşı)
12 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

12

Perşembe

13 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

13

Cuma

14 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

14

Cumartesi

14 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
Ay yeniay evresinde, halkalı Güneş tutulması (Türkiye’den görülemeyecek)
15 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

15

Pazar

16 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

16

Pazartesi

17 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

17

Salı

18 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

18

Çarşamba

18 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
İkizler (ε-Geminid) göktaşı yağmuru (saatte ortalama 3 göktaşı)
19 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

19

Perşembe

20 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

20

Cuma

20 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
Venüs sabah gökyüzünde en yüksek noktada
21 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

21

Cumartesi

22 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

22

Pazar

22 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
Ay ilk dördün evresinde, Avcı (Orionid) göktaşı yağmuru (saatte ortalama 15 göktaşı)
23 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

23

Pazartesi

24 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

24

Salı

24 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
Venüs sabah gökyüzünde en büyük batı uzanımında, Ay-Satürn yakınlaşması
25 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

25

Çarşamba

25 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
Küçük Aslan (Leonis Minorid) göktaşı yağmuru (saatte ortalama 2 göktaşı)
26 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

26

Perşembe

27 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

27

Cuma

28 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

28

Cumartesi

28 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
Ay dolunay evresinde, parçalı Ay tutulması
29 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

29

Pazar

29 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
Ay-Jüpiter yakınlaşması
30 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

30

Pazartesi

30 ekim 2023 Rüzgâr Gibi Geçti!
Ay-Ülker açık yıldız kümesi (M45) yakınlaşması
31 ekim2023 Rüzgâr Gibi Geçti!

31

Salı

Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.

Sabahları iki parlak gezegene dikkat!

Eylül ayına geldik. Okullar açılıyor, sabahları yeniden erken kalkmak gerekiyor ve günler kısalıyor. Ne o, bu tablo çok mu karamsar geldi? Bir de iyi yanından bakalım. Geceler uzuyor, gözlem süreleri artıyor ve sabahları erken kalkanları çok hoş bir sürpriz bekliyor: İki parlak gezegen!
Gündüz ve gece sürelerinin eşitlendiği güz ekinoksunun ayı eylül geldi! 21 Haziran’dan beri pek fark ettirmese de uzayan geceler, 23 Eylül’de gündüze eşitlendikten sonra daha da uzamaya devam edecek. Bu, aslında gökyüzü meraklıları için güzel haber, çünkü daha çok gözlem süresi anlamına geliyor. Ayrıca bu aya özgü olarak erkencilere güzel bir haberimiz daha var. İç gezegenler Merkür ile Venüs, neredeyse tüm ay boyunca sabahları pırıl pırıl parlayacak!

Alttaki yıldız haritasının üzerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.

18 eylul Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!
18 Eylül sabahı gün doğumundan önce doğuya doğru bakarken Venüs ile ona eşlik eden Merkür.
Anımsayalım: Hızlı gezegen, en son temmuz sonunda akşamları zar zor göründükten sonra ağustos ayında gözden kaybolmuştu. Çünkü ağustos boyunca Dünya ile Güneş’in arasından geçmişti. Yani bir tür yeniay evresindeki uydumuz gibiydi. İşte, eylülün ilk yarısında yavaş yavaş Güneş’le arasındaki uzaklık (açısal uzaklık) artacak ve eylülün ikinci yarısından itibaren uygun bir açıya gelecek. Evresi, yani aydınlanan bölümü de büyüyecek. Sabahları daha da erken doğarak gün doğumundan önce rahatlıkla görünmeye başlayacak. Onu görmek için doğuya, ufkun hemen üzerine bakmanız yeterli olacak.
gezegenler1 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!
Eylül başı
gezegenler2 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!
Eylül sonu
Eylülün başında ve sonunda Güneş Sistemi’ndeki ilk üç gezegenin konumları: Merkezde Güneş, içten dışa doğru Merkür, Venüs ve Dünya.
Merkür, 23 Eylül sabahı gökyüzünde en yüksek noktasına erişmiş olacak. Bir başka deyişle hızlı gezegen, gün doğumundan yaklaşık 100 dakika kadar önce doğacak ve Güneş’le arasındaki uzaklık arttığı için görülmesi kolaylaşacak. Bu tarihteki parlaklığı da -0,5 kadir olacak. Hiç fena değil! Üstelik sonraki günlerde parlaklığı artarak eylül sonunda -1 kadire kadar çıkacak. (Parlaklık ölçeğinin ters olduğunu, yani kadir değeri küçüldükçe parlaklığın arttığını anımsayın.) Aşağıdaki tablo, eylül ortasından ekim ortasına kadar Merkür’ün gözlem koşullarını bize üçer günlük arayla özetliyor.
12 Eylül 2023
Güneş’in doğuşu: 06:23
Merkür’ün doğuşu: 05:38
Gündoğumundaki yüksekliği:
Parlaklık: 3.0
Evre: 7%
15 Eylül 2023
Güneş’in doğuşu: 06:26
Merkür’ün doğuşu: 05:19
Gündoğumundaki yüksekliği: 12°
Parlaklık: 1.5
Evre: 16%
18 Eylül 2023
Güneş’in doğuşu: 06:29
Merkür’ün doğuşu: 05:07
Gündoğumundaki yüksekliği: 15°
Parlaklık: 0.5
Evre: 27%
21 Eylül 2023
Güneş’in doğuşu: 06:32
Merkür’ün doğuşu: 05:02
Gündoğumundaki yüksekliği: 16°
Parlaklık: -0.2
Evre: 41%
24 Eylül 2023
Güneş’in doğuşu: 06:34
Merkür’ün doğuşu: 05:04
Gündoğumundaki yüksekliği: 17°
Parlaklık: -0.6
Evre: 55%
27 Eylül 2023
Güneş’in doğuşu: 06:37
Merkür’ün doğuşu: 05:11
Gündoğumundaki yüksekliği: 16°
Parlaklık: -0.9
Evre: 68%
30 Eylül 2023
Güneş’in doğuşu: 06:40
Merkür’ün doğuşu: 05:22
Gündoğumundaki yüksekliği: 14°
Parlaklık: -1.0
Evre: 78%
3 Ekim 2023
Güneş’in doğuşu: 06:43
Merkür’ün doğuşu: 05:35
Gündoğumundaki yüksekliği: 12°
Parlaklık: -1.1
Evre: 86%
6 Ekim 2023
Güneş’in doğuşu: 06:46
Merkür’ün doğuşu: 05:49
Gündoğumundaki yüksekliği: 10°
Parlaklık: -1.1
Evre: 92%
9 Ekim 2023
Güneş’in doğuşu: 06:49
Merkür’ün doğuşu: 06:04
Gündoğumundaki yüksekliği:
Parlaklık: -1.2
Evre: 96%
12 Ekim 2023
Güneş’in doğuşu: 06:52
Merkür’ün doğuşu: 06:19
Gündoğumundaki yüksekliği:
Parlaklık: -1.3
Evre: 98%
TarihGüneş’in doğuşuMerkür’ün doğuşuGündoğumundaki yüksekliğiParlaklıkEvre
12 Eylül 202306:2305:383.07%
15 Eylül 202306:2605:1912°1.516%
18 Eylül 202306:2905:0715°0.527%
21 Eylül 202306:3205:0216°-0.241%
24 Eylül 202306:3405:0417°-0.655%
27 Eylül 202306:3705:1116°-0.968%
30 Eylül 202306:4005:2214°-1.078%
3 Ekim 202306:4305:3512°-1.186%
6 Ekim 202306:4605:4910°-1.192%
9 Ekim 202306:4906:04-1.296%
12 Ekim 202306:5206:19-1.398%

Gelelim Venüs’e… Asıl o, bu ay ışıl ışıl! Tabii yine sabah erken, güneş doğmadan uyanabilenler için. 18 Eylül’de sabah gökyüzünde en parlak haliyle karşımıza çıkacak gezegen, eylül boyunca gün doğumundan önce doğuda parıldarken görülebilecek. Anımsarsanız, yılın başından beri akşam gökyüzünde dikkat çekici bir şekilde ışıldamış, temmuzun sonunda gözden kaybolmuştu. Çünkü tıpkı Merkür gibi o da Güneş ile gezegenimizin arasından geçiyordu.

İşte, şimdi bu geçiş tamamlandı ve Venüs “sabah yıldızı” olarak gökyüzüne geri döndü. Hem de ne dönüş! Aşağıdaki tablo onar gün arayla yıl sonuna kadar Venüs’ün nasıl görüneceğini bizlere özetliyor. Görüyorsunuz, evresi giderek büyüyen gezegenin parlaklığı da yıl sonuna kadar -4 kadirin üstünde kalacak. Evresi yüzde 50 dolayına ulaştığında (yarım ay gibi düşünebilirsiniz) daha da erken doğacak.

1 Eylül 2023
Güneş’in doğuşu: 06:12
Venüs’ün doğuşu: 04:25
Gündoğumundaki yüksekliği: 20°
Parlaklık: -4.4
Evre: 10%
10 Eylül 2023
Güneş’in doğuşu: 06:21
Venüs’ün doğuşu: 03:44
Gündoğumundaki yüksekliği: 29°
Parlaklık: -4.5
Evre: 19%
20 Eylül 2023
Güneş’in doğuşu: 06:31
Venüs’ün doğuşu: 03:19
Gündoğumundaki yüksekliği: 36°
Parlaklık: -4.5
Evre: 28%
30 Eylül 2023
Güneş’in doğuşu: 06:40
Venüs’ün doğuşu: 03:07
Gündoğumundaki yüksekliği: 39°
Parlaklık: -4.5
Evre: 36%
10 Ekim 2023
Güneş’in doğuşu: 06:50
Venüs’ün doğuşu: 03:05
Gündoğumundaki yüksekliği: 42°
Parlaklık: -4.5
Evre: 42%
20 Ekim 2023
Güneş’in doğuşu: 07:01
Venüs’ün doğuşu: 03:09
Gündoğumundaki yüksekliği: 42°
Parlaklık: -4.4
Evre: 48%
30 Ekim 2023
Güneş’in doğuşu: 07:12
Venüs’ün doğuşu: 03:19
Gündoğumundaki yüksekliği: 42°
Parlaklık: -4.3
Evre: 54%
9 Kasım 2023
Güneş’in doğuşu: 07:23
Venüs’ün doğuşu: 03:32
Gündoğumundaki yüksekliği: 40°
Parlaklık: -4.3
Evre: 58%
19 Kasım 2023
Güneş’in doğuşu: 07:35
Venüs’ün doğuşu: 03:47
Gündoğumundaki yüksekliği: 38°
Parlaklık: -4.2
Evre: 63%
29 Kasım 2023
Güneş’in doğuşu: 07:45
Venüs’ün doğuşu: 04:04
Gündoğumundaki yüksekliği: 36°
Parlaklık: -4.2
Evre: 67%
9 Aralık 2023
Güneş’in doğuşu: 07:55
Venüs’ün doğuşu: 04:23
Gündoğumundaki yüksekliği: 33°
Parlaklık: -4.1
Evre: 70%
19 Aralık 2023
Güneş’in doğuşu: 08:02
Venüs’ün doğuşu: 04:43
Gündoğumundaki yüksekliği: 29°
Parlaklık: -4.1
Evre: 74%
29 Aralık 2023
Güneş’in doğuşu: 08:07
Venüs’ün doğuşu: 05:04
Gündoğumundaki yüksekliği: 26°
Parlaklık: -4.1
Evre: 77%
TarihGüneş’in doğuşuVenüs’ün doğuşuGündoğumundaki yüksekliğiParlaklıkEvre
1 Eylül 202306:1204:2520°-4.410%
10 Eylül 202306:2103:4429°-4.519%
20 Eylül 202306:3103:1936°-4.528%
30 Eylül 202306:4003:0739°-4.536%
10 Ekim 202306:5003:0542°-4.542%
20 Ekim 202307:0103:0942°-4.448%
30 Ekim 202307:1203:1942°-4.354%
9 Kasım 202307:2303:3240°-4.358%
19 Kasım 202307:3503:4738°-4.263%
29 Kasım 202307:4504:0436°-4.267%
9 Aralık 202307:5504:2333°-4.170%
19 Aralık 202308:0204:4329°-4.174%
29 Aralık 202308:0705:0426°-4.177%
Gelin, şimdi de öteki gezegenlerin eylül ayındaki durumuna kısaca göz atalım. Mars yıl sonuna kadar görünürlerde olmayacak. Ama Güneş Sistemi’nin iki devi, Jüpiter ve Satürn bu ay gözlem için uygun konumdalar. Geçen ayki içeriğimizde Satürn’ün karşı konuma geçtiğini yazmış, Satürn’ün halkalarına ve uydusu Titan’a bir teleskopla bakmanın tam zamanı olduğunu söylemiştik. Aradan bir ay geçse de Satürn gözlem için hậlậ iyi bir konumda; neredeyse gün batımıyla birlikte doğacak ve bütün gece gökyüzünde kalacak. Jüpiter’in karşı konuma geçmesine daha iki ay var. O da gün batımından yaklaşık üç saat kadar sonra doğacak ve Satürn’ün ardı sıra gökyüzünü batıya doğru kat edecek. 4 Eylül’de Jüpiter’in, 27 Eylül’de de Satürn’ün uydumuzla yakınlaşacağını da anımsatalım.

Eylül ayı gökyüzü takvimi

Bakalım eylül ayında gökyüzünde bizleri başka neler bekliyor? Merak ediyorsanız, aşağıdaki gökyüzü takviminin günlerine tıklamanız yeterli!

01 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

1

Cuma

01 eylul 2023 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!
Arabacı (Aurigid) göktaşı yağmuru (saatte ortalama 6 göktaşı)
02 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

2

Cumartesi

03 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

3

Pazar

04 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

4

Pazartesi

04 eylul 2023 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!
Jüpiter tersinir harekete başlıyor, Ay-Jüpiter yakınlaşması
05 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

5

Salı

05 eylul 2023 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!
Ay-Ülker (M45) yakınlaşması
06 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

6

Çarşamba

07 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

7

Perşembe

07 eylul 2023 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!
Ay son dördün evresinde
08 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

8

Cuma

09 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

9

Cumartesi

09 eylul 2023 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!
ε-Kahraman (ε-Perseid) göktaşı yağmuru (saatte ortalama 5 göktaşı)
10 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

10

Pazar

11 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

11

Pazartesi

12 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

12

Salı

13 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

13

Çarşamba

14 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

14

Perşembe

15 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

15

Cuma

15 eylul 2023 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!
Ay yeniay evresinde
16 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

16

Cumartesi

17 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

17

Pazar

18 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

18

Pazartesi

18 eylul 2023 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!
Venüs en parlak durumda (-4,5 kadir)
19 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

19

Salı

20 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

20

Çarşamba

21 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

21

Perşembe

22 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

22

Cuma

22 eylul 2023 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!
Ay ilk dördün evresinde
23 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

23

Cumartesi

23 eylul 2023 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!
Sonbahar ekinoksu (gündüz ve gece süreleri eşit), Merkür sabah gökyüzünde en yüksek konumunda
24 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

24

Pazar

25 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

25

Pazartesi

26 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

26

Salı

26 eylul 2023 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!
Ay-Satürn yakınlaşması
27 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

27

Çarşamba

28 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

28

Perşembe

29 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

29

Cuma

29 eylul 2023 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!
Ay dolunay evresinde
30 09 23 Sabahları İki Parlak Gezegene Dikkat!

30

Cumartesi

Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.

Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

Yılın en ama en bereketli göktaşı yağmurunun zamanı geldi çattı! Ilık, hatta düpedüz sıcak ağustos gecelerinde, özellikle de zirve yapacağı ayın 13’ünde Perseidleri, yani Kahraman göktaşı yağmurunu gözlemeye hazır mısınız? Işık kirliliğinin az olduğu bir yere gidin, bir matın ya da battaniyenin üzerine sırt üstü uzanın ve gözlerinizi gökyüzüne çevirin yeter. Zaten ağustos ayında gökyüzü, her gecesiyle bir başka güzel; gelin yakından bakalım.
cocuklar gozlem Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

Perseidler: Göktaşı Yağmurlarının Kahramanı

Farklı farklı kaynaklardan gelen ve çoğu bir çakıl taşı kadar bile olmayan minik göktaşları, gezegenimizin atmosferine hızla girdiğinde yanıverirler. Onlar küle dönüşürken bize de doyumsuz bir manzara sunarlar. Bu ışık gösterisine “meteor” denir. Halk arasında yıldız kayması olarak bilinir. Oysa üzerimize dökülenler yıldız falan değil, kuyrukluyıldızların arkalarında bıraktığı tozlar ya da minik taşlardan oluşan uzay döküntüleridir.

Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.

13agustos goktasi genel Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
13 Ağustos geceyarısından sonra görebileceğiniz göktaşı yağmurları burada yeşil renkle gösterilmiş.
Her yıl ağustos geceleri yoğun bir meteor trafiğine sahne olur. Kuğu, Kova, Güneybalığı, Oğlak gibi bu ay görülen göktaşı yağmurlarının arasından bir tanesi sıyrılıp öne çıkar: Kahraman (Perseid) göktaşı yağmuru. Neden mi öne çıkar? Diğerlerinde saatte 3-5 meteor görme olasılığınız varken, Perseidler’de şansınız yaver giderse 140-150 tane bile sayabilirsiniz. Hatta ateş topu denen çok parlak ve gökyüzünde iz bırakan meteorlar bile görebilirsiniz.
swift tuttle Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
Perseidlerin kaynağı 109P/Swift-Tuttle kuyrukluyıldızıdır. Perseidler, bu kuyrukluyıldızın Güneş’in çevresindeki uzun yörüngesinde ilerlerken ardında bıraktığı tozların içinden geçen gezegenimizin atmosferinde yanmasıyla oluşurlar. Bu yıl Perseid’ler, 13 Ağustos’ta zirve yapacak. Özellikle gece yarısından sonra, hatta mümkünse sabaha karşı gözleme çıkmanızı öneririz. Önceki ve sonraki gecelerde de en az 13 Ağustos’taki kadar “yağış” olabileceği bekleniyor. Hatta Perseidlerin tüm ağustos boyunca etkili olacağını söyleyebiliriz.
goktasi yagmuru Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

Ağustosta gökyüzünde başka neler var?

Ağustos boyunca aşağıdaki takvimde listelediğimiz gökyüzü olaylarını mutlaka izleyin, deriz. Şimdi gelin, size bazılarına ilişkin biraz daha ayrıntı verelim.

Ağustosta Ay, iki kez dolunay evresinde olacak: Ağustos’un ilk ve son günü… Bu nedenle bu ikinci dolunay, Mavi Ay olarak anılacak. Ama Ay’ın mavileşeceğini falan düşünmeyin. Aynı takvim ayında ikinci kez gözlenen dolunaya bu ad verilir, hepsi bu!

30agustos2 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
30 Ağustos’ta günbatımından sonra doğuda dolunaya çok yakın evredeki Ay, Satürn’le adeta yan yana doğacak.
Uydumuz, Satürn’le de bu ay iki kez yakınlaşıyor: Ağustos ayının 3’ünde ve 30’unda. Üstelik Satürn, 27 Ağustos’ta karşı konuma da geliyor, yani bu tarihte ve hemen öncesiyle, sonrasında çok parlak (0,4 kadir) görünecek. Bir teleskopunuz varsa gezegenin halkalarını ve hatta uydusu Titan’ı gözlemek için en elverişli zaman…
9agustos Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
9 Ağustos’ta sabaha karşı doğu gökyüzünde Ülker, Ay ve Jüpiter.
Jüpiter de gözlem için uygun bir konumda ve parlak olacak. Ancak geceyarısına doğru doğacak. 8 Ağustos’ta -hatta bir sonraki gece de- Ay’la yakın konumda olacak Jüpiter’in çevresinde Ülker (Yedi Kız Kardeşler) açık yıldız kümesini de gözleyebilirsiniz.
2agustos Mars Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
Mars, bu yıl için bizlere artık veda ediyor. Onu zar zor da olsa görebilmek için Ağustos’un ilk birkaç gününde, batı ufkunun üzerine bakabilirsiniz.
Venüs’ü, ağustosun sonlarına doğru, gün doğumundan hemen önce görebileceğiz. Merkür de 9 Ağustos’ta en büyük doğu uzanımına ulaşsa bile, yine kayıplarda, yani Güneş’e çok yakın olduğu için görmek zor. Mars da öyle; ayın başlarında günbatımında zar zor gözlendikten sonra Güneş’in arkasından geçmek üzere bir süreliğine aramızdan ayrılacak. Onu yeniden doğru düzgün görebilmek için 2024’ü beklememiz gerekecek.

Ağustos ayı gökyüzü takvimi

Bakalım ağustos ayında gökyüzünde bizleri başka neler bekliyor? Merak ediyorsanız, aşağıdaki gökyüzü takviminin günlerine tıklamanız yeterli!
01082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

1

Salı

01agustos Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
Ay dolunay evresinde
02082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

2

Çarşamba

03082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

3

Perşembe

03agustos Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
Ay-Satürn yakınlaşması
04082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

4

Cuma

05082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

5

Cumartesi

06082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

6

Pazar

07082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

7

Pazartesi

08082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

8

Salı

08agustos Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
Ay-Jüpiter yakınlaşması, Ay son dördün evresinde
09082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

9

Çarşamba

10082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

10

Perşembe

11082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

11

Cuma

12082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

12

Cumartesi

13082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

13

Pazar

13agustos Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
Kahraman (Perseid) göktaşı yağmuru (saatte ortalama 140 meteor)
14082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

14

Pazartesi

15082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

15

Salı

16082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

16

Çarşamba

16agustos Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
Ay yeniay evresinde
17082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

17

Perşembe

18082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

18

Cuma

18agustos Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
Kuğu (κ-Cygnid) göktaşı yağmuru (saatte ortalama 3 meteor)
19082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

19

Cumartesi

20082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

20

Pazar

21082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

21

Pazartesi

22082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

22

Salı

23082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

23

Çarşamba

24082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

24

Perşembe

24agustos Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
Ay ilk dördün evresinde
25082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

25

Cuma

26082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

26

Cumartesi

27082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

27

Pazar

27agustos Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
Satürn karşı konumda
28082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

28

Pazartesi

29082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

29

Salı

30082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

30

Çarşamba

30agustos takvim Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
Ay-Satürn yakınlaşması
31082023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!

31

Perşembe

31agustos2023 Perseid Göktaşı Yağmuru’na Hazır Olun!
Ay dolunay evresinde (Mavi Ay)

Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.

Yaz Mevsimi Sanatçılarını Bekliyor!

Hey, genç sanatçılar! Hava artık çok sıcak, atın kendinizi doğaya, denize… Yaratıcılığınızı hep evde konuşturacak değilsiniz ya? İlham perisi bir kumsalda, bir ırmak kıyısında ya da çimlere yayılmış karpuz yerken kapınızı çalabilir!

Günümüzde sanatçılar yalnızca tuval kullanmıyor. Eserlerini yapmak için stüdyolara kapanmıyor. Sanat, doğanın içinde ve doğanın bir parçası olarak da gerçekleştiriliyor. İşte, bu yaz da sizleri heyecanlandıracak, içinizdeki sanatçıyı ayağa kaldıracak bazı öneriler getirmek istedik. Hep başkalarının sıra dışı sanat yapıtlarına bakacak değilsiniz ya! Eminiz ki siz de çevrenizde gördüğünüz her nesneyi bir sanat eserine çevirebilecek yetenektesiniz. Bunun için biraz hayal gücü yeterli. Haydi!

yaz sanatcilari cakil Yaz Mevsimi Sanatçılarını Bekliyor!
bordur Yaz Mevsimi Sanatçılarını Bekliyor!

Deniz Kabuklarıyla

Bazı kumsallarda yüzlerce deniz kabuğu bulabilirsiniz. Bunlar, ölmüş kabuklu deniz canlılarından –deniz salyangozları, istiridyeler, midyeler, deniz minareleri vs. – geriye kalanlardır. O nedenle bunları sanat yapıtlarınızda kullanmanızın hiçbir sakıncası yok. Dilerseniz kolyeler, bileklikler yapabilir ya da bu kabuklardan bazılarını sulu boyayla boyayıp rengârenk hediyelikler hazırlayabilirsiniz. Tabii bazı yapıtlarınız için yapıştırıcı, ip, tel gibi yardımcı malzemelere de gereksinim duyabilirsiniz. İşte size birkaç örnek…
bordur Yaz Mevsimi Sanatçılarını Bekliyor!

Taşlarla

Suluboyayla boyamak ve üzerine birbirinden güzel resimler yapmak için bazı taşlar çok uygundur. Deniz kıyısında ya da bir dere kenarında size tuval olacak yassı ve geniş taşları arayarak işe başlayabilirsiniz. Sonra bunların üzerinde dilediğiniz gibi çalışabilir, arkadaşlarınıza boyadığınız taşları hediye edebilirsiniz.
bordur Yaz Mevsimi Sanatçılarını Bekliyor!

Deniz kıyısında

Deniz kıyısı kumdan kaleler yapmak için harika bir yer. Tamam ama plajlar siz genç sanatçılar için başka olanaklar da sunuyor. Hele içinde irili ufaklı rengârenk taşların olduğu plajlar… Örneğin, topladığınız küçük taşlarla bazı büyük resimler yapabilir ya da bulduğunuz benzer renkli taşları kullanarak çeşitli desenler oluşturabilirsiniz. Hatta ortaya çıkardığınız bu resimlerin, mozaik adıyla anılan sanat dalına girdiği bile söylenebilir.

Aşağıda birkaç basit örnek görüyorsunuz. Bakalım siz neler yapacaksınız? Benzer renkte ve büyüklükte çok sayıda taş toplayarak işe başlayabilirsiniz. Ama önce, eseriniz üzerinde çalışırken sizi güneşten koruyacak giysiler giymeyi ve başınıza şapka takmayı unutmayın.

bordur Yaz Mevsimi Sanatçılarını Bekliyor!

Dere kenarında

Bir dere kenarında yapılabilecek sıra dışı bir sanat etkinliği de iri taşları dengede tutmaktır. Suyun akışıyla aşınan taşların ne kadar garip şekiller aldığını görmüşsünüzdür. İşte o şekiller, taşları üst üste ilginç pozisyonlarda dizmenizi de sağlayacaktır. İsterseniz üst üste dizip bir kule yapın, isterseniz yanlara doğru çıkıntılar oluşturun; önemli olan taşların başka bir desteğe gereksinim duymadan dengede durması. Önce basit birkaç denemeyle başlamak en iyisi; çünkü taşların ağırlıklarını hissetmek gerekiyor. Sonra dikkat, sabır ve yoğunlaşmayla, aşağıdaki gibi daha büyük projelere geçebilirsiniz.
bordur Yaz Mevsimi Sanatçılarını Bekliyor!

Meyveyle Sanat

Mmmmm… Yaz meyveleri birbirinden lezzetli! Özellikle bazıları hem ağız sulandırıyor hem de ilham veriyor. Yiyeceğiniz meyveleri daha iştah açıcı hale getirmek ister misiniz? O halde meyveleri bir tabakta sunarken bazı sanatsal dokunuşlar yapmaya ne dersiniz? Aşağıda sadece birkaç örnek var. Siz de hayal gücünüzü ve elinizdeki meyveleri kullanarak çok daha güzel “resimler” yapabilirsiniz. Herkesi çok şaşırtacağınıza emin olabilirsiniz. Üstelik böylesi resimler yapmak için illa ki yaz mevsiminde olmak gerekmiyor. Farklı mevsimlerde yetişen meyveler, sebzeler, hatta diğer yiyecekler de bu işe uygun. Sanat eserlerinizin fotoğrafını çekmeyi ve sonra onları afiyetle yemeyi unutmayın!
Bu köşenin okuyucuları ile birlikte geçen ay ilginç bir yarışın son parkurunu hep birlikte izlemiştik. Gün batımından hemen sonra batıda Venüs’ün Mars’a doğru ilerleyişine tanık olmuştuk. Bu ay “batı cephesi” yine hareketli. Bu ikiliye eşlik eden yeni şeyler var… Peki, bizi gökyüzünde bu ay neler bekliyor?

Venüs-Mars-Merkür üçlüsü

Geçen ay düet yapan iki gezegen Venüs ile Mars, bu ayın ilk günlerinde de gün batımından yarım saat sonra batı yönünde yan yana dikkat çekecek. Üstelik hen yanlarında Aslan Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Regulüs de olacak. Mars’ın Venüs’le arası açıldıkça giderek Regulüs’e yaklaştığını, hatta ayın dokuzundan itibaren bu ikisinin dip dibe geldiğini göreceksiniz. Venüs de ayın yedisinde en parlak durumuna ulaşacak; bir dürbünle bile bu gezegenin hilâl evresini görebilirsiniz.

Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.

Temmuz ayının ilk yarısında ikişer gün arayla gün batımının ardından batıya bakarken Venüs, Mars ve Regulüs.
Gelgelelim ayın ikinci yarısında bu ikili yanlarına bir gezegeni daha alacak: Merkür. Güneş’e (yani ufka) daha yakın konumdaki Merkür’ü görebilmek için havanın biraz daha kararmasını, gün batımının üzerinden 40 dakika kadar geçmesini beklemelisiniz. Ama beklediğinize değecek! Hele 19, 20 ve 21 Temmuz akşamlarında hilal evresindeki Ay bu üçlüyü adeta tek tek ziyaret edecek.
Ancak bizce asıl gösteri ayın sonunda olacak. Temmuz ayının son on akşamı günbatımının ardından hep aynı saatte batıya doğru bakarsanız, gezegenlere neden “gezegen” dendiğini görürsünüz! Peş peşe her akşam batıda Merkür’ün giderek yükselişine, Venüs ile Mars’ın da giderek alçalışına tanık olacaksınız. Üstelik ayın tam sonunda Venüs gösteriden usulca çekilecek. Bir süre sonra sabahları ışıldamaya başlamak üzere akşam gökyüzüne veda edecek.

Daha başka?

Temmuz akşamları yaşanan bu gösteriye doymayan ve geceleri gözlem yapmayı sürdürenler gözleme uygun konumdaki Samanyolu’nu, yaz takımyıldızlarını ve özellikle ayın ikinci yarısında etkin olacak Kova ve Oğlak göktaşı yağmurlarını izleyebilirler. Gözleminiz geceyarısından sonraya dek sürerse, doğuda önce Satürn’ün, ardından Jüpiter’in doğuşunu izleyebilirsiniz. Uydumuz Ay da ayın yedisinde ve on ikisinde bu ikilinin yanında yer alacak.

Temmuz ayı gökyüzü takvimi

Bakalım temmuz ayında gökyüzünde bizleri başka neler bekliyor? Merak ediyorsanız, aşağıdaki gökyüzü takviminin günlerine tıklamanız yeterli!

01 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

1

Cumartesi

1 Temmuz Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!
Venüs-Mars yakınlaşması
02 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

2

Pazar

03 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

3

Pazartesi

takvim 03 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!
Ay dolunay evresinde
04 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

4

Salı

05 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

5

Çarşamba

06 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

6

Perşembe

07 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

7

Cuma

takvim 07 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!
Ay-Satürn yakınlaşması
08 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

8

Cumartesi

09 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

9

Pazar

takvim 09 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!
Venüs en parlak durumda
10 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

10

Pazartesi

takvim 10 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!
Ay son dördün evresinde
11 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

11

Salı

12 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

12

Çarşamba

takvim 12 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!
Ay-Jüpiter yakınlaşması
13 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

13

Perşembe

14 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

14

Cuma

15 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

15

Cumartesi

16 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

16

Pazar

17 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

17

Pazartesi

20 nisan 2023 yeniay Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!
Ay yeniay evresinde
18 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

18

Salı

19 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

19

Çarşamba

20 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

20

Perşembe

takvim 20 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!
Ay-Venüs yakınlaşması
21 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

21

Cuma

takvim 21 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!
Ay-Mars yakınlaşması
22 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

22

Cumartesi

23 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

23

Pazar

24 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

24

Pazartesi

25 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

25

Salı

26 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

26

Çarşamba

takvim 26 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!
Ay ilk dördün evresinde
27 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

27

Perşembe

28 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

28

Cuma

29 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

29

Cumartesi

30 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

30

Pazar

30 Temmuz goktasi yagmurlari Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!
Kova ve Oğlak göktaşı yağmurları zirvede
31 07 2023 Batı Cephesinde Yine Bir Şeyler Var!

31

Pazartesi

Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.

Yaklaşan babalar günü için bir hediye arayışına mı girdiniz? “Gömlek mi alsam, pantolon mu? Maça mı gitsek, konsere mi? Yok en iyisi bir kravat” mı diyorsunuz? Aslında hiçbirine gerek yok! Ona hiç unutamayacağı, hep gözünün önünde tutmak isteyeceği bir hediye vermeye ne dersiniz? Hem sizin eseriniz hem de neredeyse sıfır maliyetli olacak! Bakalım önerilerimizden hangisi ilginizi çekecek?
Bardak Baslik 2 Haydi, Babanı Sevindir!
Babanız kahve ya da çay içmeyi sever mi? Peki, siz boyamayı sever misiniz? O zaman harika bir hediyeye yalnızca üç adımda ulaşabilirsiniz! İlk önce ister evdeki desensiz bir kupayı ya da fincanı seçin, isterseniz yeni bir tane alın. Bu kupa sizin resminizin tuvali olacak. İkinci olarak porselen üzerinden silinmeyen boya kalemleri alın. Belki evinizdeki boya kalemlerinden bazıları da bu işi görebilir. Son olarak düş gücünüzü ve babanıza duyduğunuz sevgiyi çizgilere, sözcüklere ya da renklere dökün… Ortaya çıkacak resim nasıl olursa olsun, babanız buna bayılacaktır!

Malzemeler

•Seramik bir bardak
•Seramik ya da cam yüzeyler için renkli kalemler

pembe raptiye Haydi, Babanı Sevindir!
Cerceve Baslik 1 Haydi, Babanı Sevindir!
Babanıza bir resim çerçevesi yapmaya ne dersiniz? İlla bu fotoğraftakine benzemesine gerek yok; dört kenarı olsun yeter! Ahşaptan ya da ağaç dallarından bile olabilir. Kısa çubukları yan yana getirip dizerek de yapabilirsiniz. Hatta geri dönüştürülebilir malzeme -örneğin dondurma çubukları- da kullanabilirsiniz. Tasarımını sizin yapacağınız çerçevenin içine bir de babanızın baktıkça mutlu olacağı bir fotoğrafınızı (daha iyisi, onunla birlikte bir fotoğrafınızı) yerleştirdiniz mi, bu iş tamamdır!

Malzemeler

•Tahta çubuklar
•Makas
•Yapıştırıcı
•İp
•Babanız ile birlikte olduğunuz bir fotoğrafınız

mavi raptiye Haydi, Babanı Sevindir!
Kalemlik Balik 1 Haydi, Babanı Sevindir!
Babanız kitap okumayı sever mi? Peki, yazı yazmayı? En azından işinin bir parçası olarak bunları yapıyordur ve yaparken mutlaka şunlara gereksinim duyuyordur: Kalemlerini koymak için bir kalemlik, kâğıtları uçuşmasın diye bir ağırlık ve en son kaldığı sayfayı bulabilmesi için bir kitap ayracı… Şimdi bunların üçünü birden yapmaya ve ona tek bir paket içinde hediye etmeye ne dersiniz? Taştan, rengârenk bir kâğıt ağırlığı, etrafı renkli iplerle sarmalanmış şirin bir kalemlik ve cıvıl cıvıl bir ayraç!

Malzemeler

•Bir karton bardak
•İki farklı renkte ip
•Makas
•Fırça
•Kalem
•İki farklı renkte el işi kâğıdı
•Oynar göz
•Yapıştırıcı
•Bir parça peçete
•Boyamaya uygun taş
•Renkli akrilik boyalar

yesil raptiye Haydi, Babanı Sevindir!

Kalemlik Yapımı

Ayraç Yapımı

Kağıt Ağırlığı Yapımı

Olasılıkla daha önce taş boyamış, belki ayraç da yapmışsınızdır. Ama bu kez “etkinlik olsun” diye değil, babanız için kolları sıvayın bakalım. Doğadan ya da deniz kıyısından topladığınız düzgün ve pürüzsüz taşların üzerine babanızın sevdiği şekilleri renkli kalemlerinizle ya da sulu boyayla çizin. İkinci olarak kartondan uzun dikdörtgen biçiminde kestiğiniz ve üstüne değişik şekiller yaptığınız, hatta yapraklarla süslediğiniz ayraçları sağlam olsunlar diye selobantla kaplayın. Dilerseniz atık malzemeleri kullanarak, kartondan şekiller keserek kendi tasarımınızı da yapabilirsiniz. Son olarak bir ya da iç içe birkaç kâğıt bardağın etrafına renkli, kalınca yün ipleri dolayın. Renkler ve ipleri dolarken oluşacak desenler size kalmış… İşte, babanızın kalemliği de hazır!
Babanızın babalar günü kutlu olsun!

Merhaba sevgili gökyüzü tutkunları!

Bu ay gökyüzünde ilginç bir yarışın son parkurunu izleyeceğiz. Üç aydır batı ufku üzerinde yükselişine tanık olduğumuz Venüs, sol kulvardan, pardon doğudan hızla yaklaşan Mars’a doğru resmen koşuyor! Bu yarışta kim kazanacak dersiniz? Tabii ki dostluk ve gökyüzü sevgisi! Ayrıntılar aşağıda…

Venüs-Mars düeti

Akşamları, gün batımından hemen sonra batıda aylardır parlayan Venüs’ü fark etmeyen kalmadı herhalde… Gökyüzü tutkunları da güzeller güzeli Afrodit’in -yani Venüs’ün- yıl başından beri batıda giderek yükselişini izlemiştir zaten. O hızla yükselirken yanından önce Satürn’ün, sonra da Jüpiter’in geçip akşam gökyüzüne veda edişlerini de seyretmiştir!

Sayfadaki yıldız haritalarını üzerlerine tıklayarak daha büyük görebilirsiniz.

İşte, Venüs, bu ay bu gösteride finali Mars’la yapacak! Takvimler 22 Haziran’ı gösterirken bu kez Kızıl Gezegen, Venüs’ün 5 derece kadar yakınından geçecek. Üstelik bu iki komşu gezegen 22 Haziran’da, hatta 21 Haziran’da da gökyüzünde çok yakın görünecek. Bu tarihlerde yanlarına uydumuzu da alacaklar. Yani yılın en kısa iki gecesinde bu ikiliye hilal evresindeki Ay da eşlik edecek. Öyleyse değmeyin keyfimize!
1-30 Haziran tarihleri arasında, beşer gün arayla gece 21:00’da batıya doğru bakarken Venüs ile Mars’ın giderek yakınlaşması.

Sonra o da Satürn ve Jüpiter gibi alçalıp önümüzdeki aylarda gece gökyüzüne veda edecek. Peki, hangisinden söz ediyoruz? Venüs’ten mi Mars’tan mı? Yanıt, önce Venüs sonra Mars! Çünkü Venüs, 4 Haziran’da en yüksek akşam uzanımını yaptıktan sonra Güneş’e yaklaşmaya başlayacak bile. Yani 4 Haziran’dan sonra her gün Venüs’ün gökyüzünde daha kısa kaldığına tanık olacağız. Venüs temmuzun, Mars da ağustosun sonuna dek batıda görünmeyi sürdürecek.

Kısa haziran gecelerini Samanyolu’nu, yaz takımyıldızlarını ve göktaşı yağmurlarını izleyerek geçirmeyi, hatta sabahlamayı planlayanlara güzel bir haberimiz daha var. Sabaha karşı üç gezegen daha doğudan sırayla sahneye çıkacak. Geceyarısından sonra doğan Satürn’ü önce Jüpiter, sonra gün doğumuna doğru Merkür izleyecek. Hızlı gezegen Merkür’ü 20 Haziran’a kadar sabahları doğuda yakalayabilirsiniz.

Haziran ayının başından itibaren Satürn, Jüpiter ve Merkür’ü doğuda görebileceksiniz.

Haziran ayı gökyüzü takvimi

Bakalım haziran ayında gökyüzünde bizleri başka neler bekliyor? Merak ediyorsanız, aşağıdaki gökyüzü takviminin günlerine tıklamanız yeterli!
01 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

1

Perşembe

02 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

2

Cuma

03 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

3

Cumartesi

04 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

4

Pazar

04 haziran Venüs Mars’a doğru koşuyor!
Venüs en büyük akşam uzanımında, Merkür en yüksek sabah uzanımında
05 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

5

Pazartesi

06 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

6

Salı

07 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

7

Çarşamba

08 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

8

Perşembe

09 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

9

Cuma

10 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

10

Cumartesi

10 haziran Venüs Mars’a doğru koşuyor!
Ay son dördün evresinde, Ay-Satürn yakınlaşması
11 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

11

Pazar

11 haziran 2 Venüs Mars’a doğru koşuyor!
Gündüz Koç (Arietid) göktaşı yağmuru
12 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

12

Pazartesi

13 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

13

Salı

14 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

14

Çarşamba

15 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

15

Perşembe

16 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

16

Cuma

17 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

17

Cumartesi

17 haziran Venüs Mars’a doğru koşuyor!
Yılın en erken gün doğumu
18 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

18

Pazar

20 nisan 2023 yeniay Venüs Mars’a doğru koşuyor!
Ay yeniay evresinde
19 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

19

Pazartesi

20 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

20

Salı

21 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

21

Çarşamba

21 haziran 2 Venüs Mars’a doğru koşuyor!
Kuzey yarımkürede yaz gündönümü
22 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

22

Perşembe

22 haziran 2 Venüs Mars’a doğru koşuyor!
Ay-Venüs-Mars yakınlaşması
23 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

23

Cuma

24 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

24

Cumartesi

25 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

25

Pazar

25 haziran Venüs Mars’a doğru koşuyor!
Yılın en geç gün batımı
26 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

26

Pazartesi

28ocak Venüs Mars’a doğru koşuyor!
Ay ilk dördün evresinde
27 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

27

Salı

27 haziran Venüs Mars’a doğru koşuyor!
Çoban (Boötid) göktaşı yağmuru
28 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

28

Çarşamba

29 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

29

Perşembe

30 Haziran 2023 Venüs Mars’a doğru koşuyor!

30

Cuma

Not: Bu sayfadaki gezegen ve yıldız haritaları, Stellarium yazılımıyla oluşturulmuştur. Siz de stellarium-web.org adresinden ya da mobil uygulamadan anlık haritalara ulaşabilir, yazıda söz edilen derin uzay nesnelerini bulmak için kullanabilirsiniz.

Yumuşacık ipekli giysilerin hammaddesinin gerçekte çelikten daha sağlam olduğuna inanır mısınız? Bu zarif ve değerli ipliği de küçücük ipek böceklerinin ürettiğini biliyor musunuz? Peki, siz de ipek böceklerinizle ipek üretmek ister misiniz? Haydi, gelin o zaman…
ipek böceği

Yüzyıllar boyunca Uzakdoğu’dan Avrupa’ya İpek Yolu üzerinden taşınan pahalı bir kumaş türüdür ipek… Yumuşacık dokusu, koku tutmaması ve alerji yapmaması onu zenginlerin, hatta kralların, şahların, padişahların gözdesi yapmış. Bu kumaşın hammaddesini üreten ipek böcekleri de özenle yetiştirilmiş. Bakın, bu ilginç hayvanlar bu işi nasıl yapıyorlar…

İpek böceği kelebeği, yaşamının sonunda her biri susam büyüklüğünde 500 kadar yumurta yapar ve sonra da ölür. Bu yumurtalardan çıkan küçük tırtıllar yeni ipek böcekleridir. Artık kendi başlarının çaresine bakmak zorundadırlar.

ipek böceği

İki hafta sonunda yumurtadan çıkıp gözlerini dünyaya açan bazı ipek böcekleriyse, kendilerini bir dut yaprağı denizinde bulurlar. İpek üreticilerinin hazırladığı bu ortam, onlar için adeta bir cennettir!

Neden mi? Çünkü ipek böcekleri dut yaprağına bayılırlar. Hatta 7 gün 24 saat sürekli dut yaprağı yerler. O kadar çok yerler ki bir ay kadar sonra ağırlıkları on bin kat artar! Bu süreçte kabuk değiştirirler, renkleri açılır, tüyleri kaybolur ve boyları 7-8 santimetreyi bulur.

ipekbocegi kurtlari dutyapragi İpek Böceği

Karnını yeterince doyuran bir ipek böceği, bu aşırı beslenmeyle kazandığı enerjiyi koza örmek için kullanmaya başlar. Ağızlarından salgıladıkları yapışkan sıvıyla kendi çevrelerinde bir ağ örerler.

Üç ila sekiz gün içinde koza örme işlemi tamamlanır ve ipek böcekleri bu kozanın içinde başkalaşım geçirirler. Yaklaşık iki hafta sonra kozalarını delip çıktıklarında artık güzel birer kelebek olmuşlardır.

ipekbocegi koza İpek Böceği

Ama ipek üretmek için kozanın delinmesine izin vermemek gerekir. Bunun için üreticiler, kozaları suda kaynatırlar. Sıcak su kozaları yumuşatır ve lif halinde sarılmaya hazır hale getirir.

Her kozadan bir kilometreden uzun ipek lifi çıkar. Bu lifler o kadar sağlamdır ki aynı kalınlıktaki çelik telin kaldırabileceğinden daha ağır nesneleri kaldırabilir. Ama aynı zamanda bunlarla dokunan kumaşlar yumuşacık olur.
ipek mobil İpek Böceği

Siz de ipek böceği yetiştirmek ister misiniz?

Düşünsenize, bu ilginç böceklerin yaşam döngülerini görmek, kozadan kelebeğin çıkmasını beklemek kim bilir nasıl eğlencelidir? Üstelik kelebeklerin geride bırakğı yumuşak kozalar da sizin ürettiğiniz ipek olarak size kalacak! O halde yapmanız gereken şey ipek böceği yumurtaları alıp onları taze dut yapraklarıyla dolu bir kutunun içine yerleştirmek. Yumurtaları evcil hayvan dükkânlarından bulabilirsiniz. Taze dut yapraklarını da bahar aylarında dut ağaçlarından toplayabilirsiniz.

larvalar dutyapragi İpek Böceği

Bu soruya “Eğer bu soru bir biyoloji sınavında ve çoktan seçmeli olarak karşınıza çıksaydı, acaba seçenekler ne olurdu?” diye bir başka soruyla karşılık vererek başlayalım mı? Sizin aklınıza hangi seçenekler geliyor? Bizim aklımıza ilk şunlar geldi:

A- Dünya çok büyük bir güzellikten mahrum kalırdı.

B- Hediye olarak başka bir şeyler düşünmemiz gerekirdi.

C- Böcekler ve onlarla birlikte birçok canlı türü aşamalı olarak yok olurdu.

D- Yukarıdakilerin hepsi.

Şaka bir yana, yanıt d şıkkı; yani bu seçeneklerin hepsi doğru. Ama her şey bu kadarla sınırlı değil tabii ki. Çünkü çiçeklerin, daha doğrusu çiçekli bitkilerin, gezegenimizdeki yaşam için tahmin edemeyeceğiniz kadar büyük bir yeri ve önemi var. Bu nedenle sorun yalnızca böceklerin sonu değil… Ama biz önce böceklerle başlayalım.
ari cicek Çiçekler Olmasaydı Ne Olurdu?
cicekler bordur Çiçekler Olmasaydı Ne Olurdu?
Böcekler ile çiçekli bitkilerin birlikte evrimleştiğini duymuş muydunuz? Bu “muhteşem ikili” tüm yeryüzüne öyle başarılı bir şekilde yayılmış ki hem tür çeşitliliği bakımından hem de toplam birey sayısı açısından böcekler hayvanlar dünyasında, çiçekli bitkiler de bitkiler dünyasında başı çeker hale gelmiş. Şimdiye kadar tanımlanan bütün bitki türlerinin yaklaşık yüzde 90’ı çiçekli bitkilerdir. Hayvan türlerinin de yüzde 80’inden çoğunu böcekler oluşturur. Peki, bu iki grup birbiriyle nasıl yol arkadaşı olmuş? Şöyle:
sari cicek bocekler Çiçekler Olmasaydı Ne Olurdu?
Çiçekli bitkilerin tozlaşma yoluyla çoğalması, yani tohumlarının çevreye yayılması, bizim “çiçek” adını verdiğimiz üreme organları sayesinde olur. Eğer çiçekler bir anda yok olsaydı, çiçekli bitki popülasyonları da o hızla azalırdı. Bu da doğal yaşam döngüsünü ve biyoçeşitliliği anında etkilerdi. Hayatta kalan öteki bitki türlerine, çiçekli bitkilerden boşalan çok geniş yaşam alanları açılırdı. Bu da çevremizde gördüğümüz manzaralarda büyük bir değişime neden olurdu. Ağırlıklı olarak su yosunu, kara yosunu, eğrelti otu gibi çiçeksiz bitkilerle, çam türleri gibi açık tohumluların egemen olduğu bir manzara ortaya çıkardı.
ugur bocegi Çiçekler Olmasaydı Ne Olurdu?
Keşke her şey bitkilerle ve bu kadarla sınırlı kalsaydı… Ama çiçeklerin yok oluşu, neredeyse anında, başta böcekler olmak üzere daha başka birçok canlı türünün yaşamını da riske sokardı. Çünkü çiçeklerin polenlerini pek de farkında olmadan taşıyan arı, kelebek ve diğer böcekler, karınlarını da aslında çiçek özüyle doyurur. Yani çiçekler olmasaydı tüm bu böcekler aç kalırdı ve ardından da besin zincirlerinde büyük çaplı kırılmalar oluşurdu.
Bir başka deyişle çiçekli bitkilerin üreme organlarının -yani çiçeklerin- bir anda yok olması yalnızca bitki türlerini değil, zincirleme olarak önce böcekleri, sonra böceklerle beslenen hayvanları, sonra da bu hayvanlarla beslenenleri etkileyerek yeryüzünde çarpıcı bir dönüşüme yol açardı. Elbette işin ucu bize kadar dokunurdu. Başka canlılar besin kaynaklarını ve yaşam alanlarını kaybederken biz insanlar da yalnızca “doğanın güzel kokulu ve rengârenk süslerini” kaybetmiş olmazdık. Ne mi olurdu? Aç kalırdık! Çiçekli bitkilerin neler olduğuna, besinlerimiz arasında nasıl bir yer tuttuğuna bir bakın; ne demek istediğimizi anlayacaksınız!
yiyecek cicekler Çiçekler Olmasaydı Ne Olurdu?
En baştaki çoktan seçmeli sorumuza dönecek olursak… Evet, çiçeklerin yokluğu, estetik açıdan da büyük bir kayıp olurdu ve hediye düşünmek zor gelebilirdi kuşkusuz. Ama çiçeklerin binbir çeşit rengi, kokusu, deseni ve ilginç yapısı, insanlar için yalnızca bir güzellik unsuru değil, aynı zamanda büyük bir moral kaynağıdır da. Doğada yürüyüş yaparken çevredeki çiçeklerin kokularını -hele ki mevsimlerden baharsa- duyumsamak, gerçekte çok önemli ve etkili bir yenilenme biçimidir. Çiçekler de diğer bütün canlılar gibi ve onlarla birlikte yeryüzündeki yaşamın çok güzel ve vazgeçilmez bir öğesidir.
kiz cicek kokluyor Çiçekler Olmasaydı Ne Olurdu?
acaba ne olurdu kutu3 Çiçekler Olmasaydı Ne Olurdu?

Sizin de aklınıza takılan ilginç sorular varsa bize yazın, burada yanıtlayalım. Unutmayın, bazen çok basit görünen sorular büyük buluşlar ortaya çıkarabilir!

1 Temmuz 1911’de Kandilli Rasathanesi’nde sürekli ve sistemli meteoroloji ölçümlerine başlandı.

 

neler oldu 2020 temmuz 01 1 Temmuz

 

Haziran 1910’da Türkiye’de astronomi ve jeofizik çalışmalarının öncülerinden Fatin Gökmen yeni kurulacak rasathanenin müdürlüğüne getirildi. Fatin Bey ve ekibi, Kandilli Rasathanesi’nde 1 Temmuz 1911’den itibaren sürekli ve sistemli meteoroloji ölçüm ve kayıtlarına başladı. Uluslararası kabul edilen 7, 14 ve 21 saatlerinde günlük gözlemler yapıldı, deftere kaydedildi ve gerekli yerlere bildirildi.

AYIN TAMAMI